ئاشىقلار بىلوگ

توي قىلغان ۋە توي قىلش ئالدىدىكى قىزلار كۆرۈڭلار
مۇسۇلمان ئايالغا كىم قاچان تەربىيە بىرىدۇ،ئۇنى كىم قانداق پاكىز،ھايالىق قەلبى گۈزەل بولۇشقا ئۈندەيدۇ،ئەلۋەتتە بۇلار ئائىلىدىن كەلگەن ،ئەگەر بىز مانا شۇنداق ئاياللاردىن بولۇشنى ئويلىساق نىمىلەرنى قىلىشىمىز كىرەك : ئەلۋەتتە بىز ئۈچۈن شام كەبى كۆيىۋاتقان ئانىنىڭ سۆز-ھەركەتلىرىگە ئىتىبار بىرىشىمىز كىرەك ،ئانىنڭ نەسىھىتىنى قىز-ئايال كىلىن بولۇڭ ئىتائەت بىلەن ئاڭلاپ ئۆگىنىشڭىز تەربىيە ئىلىشىڭىز لازىم.مۇسۇلمان ئايالنىڭ ئۆز-ئۆزىنى باشقۇرۇشى ئائىلىسىگە ئوبدان كۆز-قۇلاق بولۇشى ئۈچۈن دانا ئانىلار ئۇلارغا 10تۈرلۈك نەسىھەتنى قالدۇردى ،ئۇلارنىڭ ھەر بىرى ئۆينىڭ تۈۋرىكىگە ئوخشاش قىز –ئاياللىرىمىزنىڭ قۇلىقىدا بولۇشى كىرەك ئۇنىڭ قايسى بىرى سۇنۇپ كەتسە ،بۇ ئۆيدە تۇرماق خەۋىپلىكتۇر:  
1.قانەئەت،شۈكۈرچان بول ،ئۆز كۈنىڭگە شۈكرى قىل ،ئىرىڭ ئۆيگە نىمە ئىلىپ كەلسە شۈكرى قىلىپ تەشەككۇر بىلدۇر،خەق ئۇنى يەيدىكەن ئۇنى كىيىدىكەن دەپ ھال ئىيتما،بەخىتلىك تۇرمۇش كەچۈرۈشنىڭ بىر يولى شۈكۈر..............   
2.ئىرىڭگە ئىتائەت قىل ،قىل دىگەننى قىل ،قىلما دىگەننى قىلما،يەنى ئىرىڭ بىلەن سۆھبەتلەشكەندە ئىتائەتلىك بولۇشىڭ،ئۇنىڭ گىپىنى قۇلاق سىلىپ ئاڭلىشىڭ ،جايىدا پىكىر –مەسلىھەت بىرەلەيدىغان بولۇشىڭ كىرەك شۇندىلا ئىرىڭ سەن بىلەن سۆھبەتلىششكە ئامراق بولىدۇ،ئۆيىڭىز سائادەت نۇرىدىن پارلاق بولىدۇ....   
3.ئىرىڭنىڭ كۆزى چۈشۈپ تۇرىدىغان جايلارنىڭ تازلىقىنى پاكىز قىل .يەنى ئۆينىڭ ئىچىنى سىرتىنى پاكىز تۇتۇت ئىرىڭنىڭ كۆزىگە مەينەت جايلار كۆرۈنمىسۇن.   
4.ئۈستى –بىشىڭنى پاكىز تۇت،ئىرىڭ پەقەت خۇشبۇيلۇقنى سەزسۇن ئىرىڭنىڭ بۇرنىغا بەدبۇي پۇراق پۇرىمىسۇن،بەدبۇي پۇراقلار ئىرىڭنىڭ ئالدىدا سىنىڭ ھۆرمىتىڭنى يەرگە ئۇرىدۇ..يەنى شۇنى بىلگىنكى گۈزەللىك پاكىزلىق ئاياللارنىڭ زىننىتى ....بۇنى گىرىم بىلەن ئەمەس بەلكى پاكىزلىق بىلەن تاپىسەن. `
5. ئىرىڭنىڭ تاماقلىنىش ۋاقتىغائالاھىدە ئىتىبار بەر ،ۋاقتىنى كىچكتۈرمە،تاماقلارنى ۋاقتىدا تەييار قىلىپ داستىخانغا ئەكىلىپ بول ،شۇنى بىلگىنكى ئاچلىق كىشىنىڭ ئاچچىقىنى قەھرىگە چىقىرىدۇ.   
6.ئىرىڭنىڭ ئۇخلاش ۋە ئويغىىش ۋاقتىغا ئالاھىدە دىققەت قىل ،ئۇخلاش ۋاقتىدا ئۇرۇنىنى چىرايلىق سىلىپ قوي ،ئۇخلىشىغا تەسىر يەتكۈزمە،چۈنكى ئۇيقۇسىزلىق ئادەمنىڭ ئەقىلنى چىچىپ خاپا قويىدۇ،شۇنىڭ بىلەن ئۇنىڭ كاللىسىدا غەزەپ پەيدا بولىدۇ.  
7.ئىرىڭنىڭ مال –دۇنياسىنى ساقلاشقا ماھىر بول ،ئۇنى قوغدا،ئاۋايلاپ خەجلە،ئىسراپخورلۇق قىلما،چۈنكى ئۇنىڭ مال –دۇنياسى سىنىڭ مال –دۇنيارىڭ....   
8.ئىرىڭنىڭ ئۇرۇق –تۇققانلىرىغا خەيىر-ساخاۋەت قىل ،يەنى قىرىنداشلىرىنى ھۆرمەت قىل ئۇلارنى ھۆرمەت قىلغىنىڭ ئىرىڭنىڭ ھۆرمىتىنى قىلغىنىڭ،بۇ ئۆي تۇتۇشتىكى مۇۋاپىقىيەت قازىنىشنىڭ مۇھىم ھالقىسى .....   
9.ئىرىڭنىڭ سىرىنى باشقىلارغا ئىيتما،ئىرىڭ بەزى سىرلىرىنى ساڭا ئىيتقاندا ئىھتىيات قىلىپ ئۇنى ساقلا.باشقىلارغا ئىيتىپ يۈرمە،ئەگەر ئىيتىپ قويساڭ ئۇنىڭ ئاچچىغىنى كەلتۈرۈپ قويىسەن ئىشەنچىنى يوقىتىسەن ئىشەنچ يوق ئائىلە زۇۋاللىققا يۈزلىنىدۇ.  
10.ئىرىڭنىڭ دىنغا توغرا كەلگەن بارچە بۇيرۇقلىرىنى ئادا قىل ، ھەرگىز باش تارتما ،ئىرىڭنىڭ بۇ خىلدىكى بۇيرۇقلىرىنى ئادا قىلساڭ ئىرىڭنىڭ كۆزىگە چىرايلىق كۆرىنىسەن ....
بۇ 10خىل نەسىھەتنى قۇلاقتا تۇتۇپ ئىرىڭغا شەكسىز ئىشەنچ باغلاپ ئۇلتۇرساڭ ئائىلەڭ گۈللەنگۈسى، ئائىلەڭ بەختلىك بولىدۇ.جەمئىيەتمۇ مۇستەھكەم ،ئائىلىلەر ئىناق بولۇپ جەمئىيەتتىكى باشپاناھىسىز ئاياللارنىڭمۇ ئەرلىك بولۇشىنى ئارزۇ قىلىمىز،شۇندا ھارام ئاز بولىدۇ،بۇنى قوبۇل قىلىشنى ھەممىمىز ئۆزىمىزدىن باشلىساق باشقىلارمۇ بىزگە قاراپ تەربىيە ئالسا ئۈنۈمى تىخىمۇ ياخشى بولىدۇ.   
مەنبە: تەرمىلەر تورى

1 - قەۋرىستاندا يۈرۈپ چۈش كۆرسە، گۇناھى ئازلىغان بولۇر .
2 - مەسچىتنى كۆرۈپ چۈش كۆرسە، خۇدانىڭ خەزىنەسىدۇر .
3 - مەسچىتتە ناماز ئوقۇپ چۈش كۆرسە، مۇرادىغا يىتەر .
4 - چوڭ دەرەخ يىقىلىپ چۈش كۆرسە، شۇ جاينىڭ چوڭىغا خەتەر يىتەر .
5 - كۆچەت قويۇپ چۈش كۆرسە، پەرزەنت كۆرگەي .
6 - تاغدا يۈرۈپ تاغنى كۆرۈپ چۈش كۆرسە، ئىززەت ۋە ھۆرمەتلىك بولغاي .
7 - ئوتنى كۆرۈپ چۈش كۆرسە، مۇرادىغا يىتەر .
8 - تۈتۈن ئىسنى كۆرۈپ چۈش كۆرسە، ئازاپقا گىرىپتار بولۇر .
9 - ئانارنى كۆرۈپ چۈش كۆرسە، بىر يەردىن سوۋغات خەۋىرى كىلۇر .
10 - ئىشەكتىن يىقىلىپ چۈش كۆرسە، ئۆزىگە زىياندۇر . !
11 - تۆمۈر ئەسۋاپ كۆرۈپ چۈش كۆرسە، پەرزەنتى كۆپ بولغاي .
12 - قامچا كۆرۈپ چۈش كۆرسە، چوكان ئالۇر .
13 - ئىت قاۋاپ چۈش كۆرسە، دۈشمەن قەست قىلۇر .
14 - توشقان كۆرۈپ چۈش كۆرسە، پەرزەنت نىسىپ بولۇر .
15 - قاغا قىچقىرىپ چۈش كۆرسە، يامان خەۋەر كىلۇر .
16 - پاختەك كۆرۈپ چۈش كۆرسە، ئۆمرى ئۇزۇن بولۇر .
17 - قۇچقاچ كۆرۈپ چۈش كۆرسە، غەمكىن بولۇر .
18 - كەپتەر كۆرۈپ چۈش كۆرسە، بالىسى ئالىم بولۇر .
19 - لاچىن كۆرۈپ چۈش كۆرسە، بالىسى باتۇر بولۇر .
20 - دەمدەر كۆرۈپ چۈش كۆرسە، شۇ جايدىن قۇرئان ئاۋازى ئۈزۈلمەس .
21 - بۇلبۇل كۆرۈپ چۈش كۆرسە، بالىسى نەغمىچى بولۇر .
22 - قالغاچ كۆرۈپ چۈش كۆرسە، راست سۆزلۈك بولۇر .
23 - ھۆپۈپ كۆرۈپ چۈش كۆرسە، بالىسى بىخىل بولۇر .
24 - ئاسماندا ئۇچۇپ چۈش كۆرسە، دۆلىتى زىيادە بولۇر .
25 - ئىگىز ئۇچۇپ چۈش كۆرسە، سەپىرى سالامەت بولۇر
26 - كەتمەن كۆرۈپ چۈش كۆرسە، مۇرادىغا يىتەر .
27 - ئارا كۆرۈپ چۈش كۆرسە، ئۆمرى ئۇزۇن بولۇر .
28 - خامان تېپىپ چۈش كۆرسە، خەلىققە باشلىق بولۇر .
29 - كىيىك كۆرۈپ چۈش كۆرسە، نېمەتكە داخىل بولۇر .
30 - كالا قوغلاپ كېتىپ چۈش كۆرسە، ئۇلۇغلارنىڭ نەزىرىدىن يىقىلۇر .
31 - كالا بوغۇزلاپ چۈش كۆرسە، يۇرتىغا خەتەر يىتەر .
32 - كالا گۆشى تەقسىم قىلىپ چۈش كۆرسە، ئۆي سەرەمجانلىرى تەقسىم قىلىنۇر .
33 - قوي گۆشى تەقسىم قىلىنىپ چۈش كۆرسە، تەقسىم نۆۋىتى كىلۇر .
34 - پاقلان كۆرۈپ چۈش كۆرسە، بالىسى يىتىم بولۇر .
35 - ئۆچكە جېننىڭ سۈرىدۇر .
36 - ئوغلاق كۆرۈپ چۈش كۆرسە، مەككار پەرزەنت كۆرەر .
37 - مال بىقىپ چۈش كۆرسە، خەلىققە باشلىق بولۇر .
38 - تۆگە قوغلاپ چۈش كۆرسە، ئەۋلىيالارنىڭ غەزىپىگە ئۇچرار .
39 - تۆگە كۆرۈپ چۈش كۆرسە، ئەۋلىيالار بىلەن دوست بولۇر .
40 - مىكىيان كۆرۈپ چۈش كۆرسە، خوتۇن ئالۇر ياكى ئەرگە تىگەر .
41 - تۇخۇم يەپ چۈش كۆرسە، پەرزەنت كۆرمەس .
42 - تۇخۇم چىقىلىپ چۈش كۆرسە، پەرزەنتى تۇرماس .
43 - قوناق كۆرۈپ چۈش كۆرسە، مۈشكىلى ئاسان بولۇر .
44 - ئىت قەست قىلىپ چۈش كۆرسە، دۈشمەن سۈرىدۇر .
45 - شەھەر كۆرۈپ چۈش كۆرسە، مۈشكىلى ئاسان بولۇر .  
46 - چوڭ بولۇپ چۈش كۆرسە، رەنجىگە گىرىپتار بولۇر .
47 - جىڭ-تارازا كۆرۈپ چۈش كۆرسە، داۋاگەر بولۇر .
48 - كۆۋرۈك كۆرۈپ چۈش كۆرسە، ئابرۇيلۇق بولۇر .
49 - گۈلنى كۆرۈپ چۈش كۆرسە، ئۇلۇغلاردىن ئىنئام ئالۇر .
50 - قورسىقى ئېچىپ چۈش كۆرسە، غەمدىن قۇتۇلار .
51-پۇتىغا ئاياق كىيىپ چۈش كۈرسە،خوتۇن ئالۇر.
51-قىز بالا كۈرۈپ چۈش كۈرسە،ئۈمرى ئۇزۇن بولۇر.
53-زىنا قىلىپ چۈش كۈرسە،غۇسلى تاھارەت ئېلىپ يۇيۇنسۇن،مۇرادىغا يىتەر.
54-ئوڭ قولى غايىپ بولۇپ چۈش كۈرسە ئوغۇل پەرزەنتىگە،سول قولى غايىپ بولۇپ چۈش كۈرسەقىز پەرزەنتىگە خەتەر يېتەر.
55-بەدىنىگە موي چىقىپ چۈش كۈرسە،پۇل-مېلىغا زىيان يېتەر.  
56-ھايۋاننىڭ تېزىكىنى تېرىپ چۈش كۈرسە،ئۈمرى مۈشەققەتتە ئۈتەر.
57-ئۈيگە كىرىپ چۈش كۈرسە،غەمگە قالور.
58-ئۈيدىن چىقىپ چۈش كۈرسە،غەمدىن قۇتۇلار.
59-ئۈيگە سۇ كىرىپ چۈش كۈرسە،ئۈيىگە بەرىكەت كىلور.سۇ بەرىكەتنىڭ،نىجاسەت دۈنيانىڭ سۈرىدۇر.
60-ئۈيگە ئوت كېتىپ چۈش كۈرسە،قەستكە ئۇچرار.
61-دەريا كۈرۈپ چۈش كۈرسە،مەرتىۋىسى ئۈسەر.
62-سۇغا چۈشۈپ كېتىپ چۈش كۈرسە،ھاجىتى راۋان بولۇر.
63-كېمىگە چىقىپ چۈش كۈرسە،يۈزدە يۈز مەرتىۋە تاپار.
64-بېلىق تۇتۇپ چۈش كۈرسە،رىزقى كۈپ بولۇر.
65-ئات يۈگۈرتۈپ چۈش كۈرسە،مۇرادىغا يېتەر.
66-ئات مېنىپ جەڭ قىلىپ  چۈش كۈرسە،خوتۇنى بىلەن ماجرالىشىپ ئۈي بۇزۇلۇر.
67-ئاتتىن يىقىلىپ  چۈش كۈرسە،خوتۇندىن يامانلىق كېلۇر.
68-يايلا قۇيرۇقلۇق ئاتقا مېنىپ چۈش كۈرسە،خوتۇنى كېسەل بولۇر.
69-قوغۇن يەپ چۈش كۈرسە،رېزقى كۈپ بولۇر.
70-ئاچچىق  قوغۇن يەپ چۈش كۈرسە، خەقتىن ئىزا_ئاھانەت ئاڭلار.
71-ياڭاق كۈرۈپ چۈش كۈرسە،جۇداغا قالۇر.
72-كۈك ئۈزۈم يەپ چۈش كۈرسە،يىغا زارىلىق بولۇر.
73-غەلۋىر كۈرۈپ چۈش كۈرسە،ۋەيرانلىققا قالۇر.
74-ئۈتكەمە كۈرۈپ چۈش كۈرسە،غەمگە قالۇر.
75-خوتۇن كىشى ئوغۇل تۇغۇپ چۈش كۈرسە قىزدۇر.  
76-ئالما كۈرۈپ چۈش كۈرسە،دىدار كۈرۈشەر.
77-چىلان كۈرۈپ چۈش كۈرسە،بالىسى دوختۇر بولۇر.
78-جىگدە كۈرۈپ چۈش كۈرسە،نائەھلى بىلەن دوسىت بولۇر. !
79-تولا يىغلاپ چۈش كۈرسە،كېسەل بولۇر.
80-گۈر كولاپ چۈش كۈرسە،ھاجىتى راۋان بولۇر.
81-ھەرە كۈرۈپ چۈش كۈرسە،بىراۋدىن ئازارلىنۇر.
81-ھېندى كۈرۈپ چۈش كۈرسە،قارىغۇ پەرزەنت كۈرەر.
82-چېچەك كۈرۈپ چۈش كۈرسە،ئۈمرى راھەتتە ئۈتەر.
83-شېكەر ناۋات كۈرۈپ چۈش كۈرسە، خوشاللىق بولۇر.
84-جەڭ قىلىپ چۈش كۈرسە،كىسەل بولۇر.
85-قاپاق كۈرۈپ چۈش كۈرسە،كېسەلدىن شىپا تاپار.
86-قۇلىقى گاس بولۇپ چۈش كۈرسە،بەتنام سۈزدىن قۇتۇلار.
87-بوغۇز تۈگە كۈرۈپ چۈش كۈرسە،جان ئالغۇچىنىڭ سۈرىدۇر.
88-كەكلىك كۈرۈپ چۈش كۈرسە،ئاللا جۇپ پەرزەنىت بىرۇر.
89-سېۋەت كۈرۈپ چۈش كۈرسە،مەرتىۋىسىدىن چۈشەر.
90-سۈرە پەلەقنى ئوقۇپ چۈش كۈرسە،ئالىم پەرزەنىت كۈرەر.
91-سۈرە ياسىن ئوقۇپ چۈش كۈرسە، خۇدا دوزاخ ئازابىدىن ساقلار.
92-تاھارەت ئېلىپ چۈش كۈرسە،ئابرويى ئۈسەر.
93-روھ كۈلۈپ چۈش كۈرسە،ئازاپ تارتقاننىڭ سۈرىدۇر.
94-روھ دەشنام قىلىپ چۈش كۈرسە،مەدەت قىلغاننىڭ سۈرىدۇر.
95-روھ ئۇرۇپ چۈش كۈرسە،ساقايماس كېسەلگە قالۇر.
96-روھ ئىززەتلەپ چۈش كۈرسە،ئۈز يىنىغا تارتقاننىڭ سۈرىدۇر.
97-روھ سۈزلىسە راست سۈزلىگەي.
98-روھ تائام بېرىپ چۈش كۈرسە،دۇئا تەلەپ قىلغاندۇر.
99-روھ تاھارەت ئېلىپ چۈش كۈرسە،گۇناھى تۈكۈلەر.
100-تۈگمەن قۇرۇق چۈرگىلەپ چۈش كۈرسە،قۇرۇق سۈز قۇرۇق تۈھمەتكە قالۇر.
101-يامغۇر يېغىپ چۈش كۈرسە،ئەرزانچىلىق بولۇر.
102-ئاپتاپ چىقىپ چۈش كۈرسە،مەرتىۋىلىك بولۇر.
103-كۈننى كۈرۈپ چۈش كۈرسە،خۇدانىڭ جامالىدۇر.
104-كۈن تۇتۇلۇپ چۈش كۈرسە،خەلىق زۇلۇمدا قالغاي.
105-يېڭى ئاي كۈرۈپ چۈش كۈرسە،پەرزەنىت كۈرگەي.
106-يۇلتۇز كۈرۈپ چۈش كۈرسە،مۇرادىغا يىتەر.
107-ئۈلكەر يۇلتۇز كۈرۈپ چۈش كۈرسە،پەرىشتىلەردىن مەدەت بولۇر.
108-يۇلتۇز ئېقىپ چۈش كۈرسە،بىر ئالىم ۋاپات بولۇر.
109-يەر تەۋرەپ چۈش كۈرسە،گۇناھلار كۈپلۈگىنىڭ ئالامىتىدۇر.
110-باش غايىپ بولۇپ چۈش كۈرسە،ئەجىلى يىقىنلاشقانلىقنىڭ ئالامىتىدۇر.
111-باش چۈشۈرۈپ چۈش كۈرسە،يېرىم ھەج ساۋابى بولۇر.
112-چېچى ئۇزۇن ئۈسۈپ چۈش كۈرسە،قەرزدار بولۇر.
113-كۈزى كۈر بولۇپ چۈش كۈرسە،تېنەپ قالۇر.
114-بۇرنى پۇچۇق بولۇپ چۈش كۈسە،ئەيىبى ئاشكارە بولۇر.
115-ئاق تون كېيىپ چۈش كۈرسە،ماتەمدار بولۇر.
116-كۈك تون كىيىپ چۈش كۈرسە،يىغا زارىلىق بولۇر.
117-يالاڭ ئاياق بولۇپ چۈش كۈرسە،گۇماندىن خالاس بولۇر.
118-لاي سۇ كۈرۈپ چۈش كۈرسە،مىھنەتلىك بولۇر.
119-سۈزۈك سۇ كۈرۈپ چۈش كۈرسە،ئۈمرى ئاز قالغاندۇر.
120-قان كۈرۈپ چۈش كۈرسە،دۈشمىنى بىلەن دوست بولۇر.
121-سارنى كۈرۈپ چۈش كۈرسە،پاسىق بىلەن دوست بولۇر.
122-تۈلكە كۈرۈپ چۈش كۈرسە،ھىيلىگەر بىلەن دوست بولۇر.
123-گۈرنى كۈرۈپ چۈش كۈرسە،غەمسىز بولۇر.  
124-كىپەن كىيىپ چۈش كۈرسە،ئۈمرى ئۇزۇن بولۇر.
125-جىنازا كۈرۈپ چۈش كۈرسە،خەلىققە چوڭ ئاپەت بولۇر.
126-ئۈلۈك تىرىلىپ چۈش كۈرسە،روھ ئاجىزلىغانلىقنىڭ سۈرىدۇر.
127-روھ يىغلاپ چۈش كۈرسە،روھقا بىھۇش نىسىپ بولغانلىقنىڭ سۈرىدۇر.
128-روھ بىر نەرسە بىرىپ چۈش كۈرسە،قوللىغاننىڭ سۈرىدۇر.
129-روھ  يىنىغا تارتىپ چۈش كۈرسە، ئۈز يىنىغا تارتقانلىق سۈرىدۇر.
130-ساندۇق كۈرۈپ چۈش كۈرسە،كەسپى راۋاج تاپار.
131-كوزا چېقىلىپ چۈش كۈرسە،خۇتۇنىنىڭ تۇغۇتى تەس بولۇر.
132-تاۋاق كۈرۈپ چۈش كۈرسە،پەرزەنىت كۈرەر.
133-ئالتۇن كۈرۈپ چۈش كۈرسە،ئىماندىن ئاجراش خەۋپى بار.
134-كۈمۈش كۈرۈپ چۈش كۈرسە،دۇئاسى ئىجاۋەت بولۇر. !
135-داچەن كۈرۈپ چۈش كۈرسە،پۇشايمانغا قالۇر.
136-ئۈزۈك كۈرۈپ چۈش كۈرسە،بالىسىنىڭ بىرەر ئەزاسى كەم بولۇر.
137-ئەينەك كۈرۈپ چۈش كۈرسە،سەپەر تەرەپتىن خەۋەر كېلۇر.
138-ئەينەككە قاراپ چۈش كۈرسە،دىدار كۈرۈشەر.
139-بۇغداي كۈرۈپ چۈش كۈرسە،جاپا بىلەن پۇل تاپار.
140-قۇناق كۈرۈپ چۈش كۈرسە،رۇشەنلىككە چىقار.
141-ئارپا كۈرۈپ چۈش كۈرسە،مەينەتچىلىككە قالۇر.
142-تېرىق كۈرۈپ چۈش كۈرسە،مۇشكۈلى ئاسان بولۇر.
143-سېمىز ئېنەك كۈرۈپ چۈش كۈرسە،مەمۇرچىلىق بولۇر.
144-ئورۇق ئىنەك كۈرۈپ چۈش كۈرسە،قەھەتچىلىك بولۇر.
145-ھايۋان بىلەن سۈزلىشىپ چۈش كۈرسە،ھەقىقى مۇسۇلمان بولۇر.
146-سۈرە ئەرراھمان ئوقۇپ چۈش كۈرسە،ئىككى ئالەمدە سائادەتمەن بولۇر.
147-قۇرئان ئوقۇپ چۈش كۈرسە،بۇنىڭ ياخشىلىغىغا ھىچنىمە توغرا كەلمەس.  !

ئەسسالامۇئەلەيكۇم! ئەلسىھەت بىلوگنىڭ كونا، يېڭى ئۇقۇرمەنلىرى ياخشىمۇ سىلەر؟ ئەلسىھەت بىلوگى سىلەرنى قىزغىن قارشى ئالىدۇ!

بۈگۈن سىلەرگە سۇنىدىغان رىستىپىم شەربىتى مەزى. شۇ شەربەت مەزىبىزى ياللۇغى ۋە مەزىبىزى ئۈسۈكچىسى ئۈچۈن ئالاھىدە ئۈنۈمى ياخشى شەربەت. قالدىسنى رىستىپنى كۈرۈپ بىرنىمە دىيىشلى.

بىخ بەدىيان، بىخ سەۋسەن، بىخ كەرەپشە، بەدىيان، رۇم بەدىيان، پىرسىياۋشەن، گاۋزىبان، گۈل بىنەپشە، تۇخۇمى خىتمى، ئۇستىقۇددۇس، بىستىپايەچ 12 گىرامدىن، شۇمشا، يەرلىك شوخلا، تۇخۇمى ھۇمماز، تۇخۇمى خرفە، سەرسىبىل، چۆپچىن چىنى، قۇغۇن ئۇرۇقى مېغىزى، تەرخەمەك ئۇرۇقى مېغىزى، مامىرانچىنى، سەرپىستان 15 گىرامدىن، شاھتەررە، ئەفتىمۇن، كاكىنەچ 25گىرامدىن، كاسىنە ئۇرۇقى 18گىرام، سېرىق ئوت ئۇرۇقى 30 گىرام، خىيارشەنبەر 45 گىرام، شىكەر 400 گىرام. بۇيالغان دورىلاردىن باشقا دورىلارنى مۇۋاپىق مىقداردىكى سۇغا چىلاپ 24 سائاتتىن كىيىن قاينىتىپ ئەفتىمۇن ۋە خىيارشەنبەرنى ئايىرىم – ئايىرىم چىلاپ تەمى چىققاندىن كىيىن سۈزۈپ دورا سۈينى بىرلەشىتۈرۈپ مىغىز دورىلارنى يۇمشاق سۇقۇپ ئەلگەكتىن ئۆتكۈزۈپ دورا سۈيى ئۈستىگە سېلىپ شىكەر سېلىپ شىكەر ئىرىگىچە سۇس ئوتتا قاينىتىلىدۇ.

رۇلى: ئىششىق ياندۇرۇش، سۈيدۈك ھەيدەش، يۇمشىتىش، ياللۇغ قايتۇرۇش قاتارلىق رۇلى بار،

ئىشلىتلىدىغان كىسەلىكلەر: سەپىرادىن بولغان مەزىبىزى ياللۇغى، سۈيدۈك يۇلى ياللۇغى، ئۆتكۈر بۆرەك ياللۇغى قاتارلىقلارغا ئىشلىتىلىدۇ.

ئىشلىتىش ئۇسۇلى: كۈندە 3 ۋاخ 100 مىللىلىتىردىن ئىچىلىدۇ.

رىستىپ تەركىبىدىن ئايان بۇلۇدىكى بۇ شەربەتنىڭ ياللۇغ قايتۇرۇش ئۈنىمى ۋە سۈيدۈك ھەيدەش ئۈنىمى يۇقۇرى بولغان بىر شەربەت بۇلۇپ مەزىبىزى كىسەللىكلىرىگە قۇرسى ئەقىرەپ، قۇرسى كاكنەچ قاتارلىق دورىلار بىلەن، بۆرەك كىسەللىرىگە قۇرسى بابادۇق، شەربىتى بانادۇق بۇزۇرى قاتارلىق دورىلار بىلەن بەرگەندە ئۈنىمى كۈرىنەرلىك بۇلىدۇ.

ئەلسىھەتتىكى رىستىپ ئامبىرىنىڭ ئشكى ئېچىلدى. قەنى تورداشلار سىلەرگە قايسى رىتسىپ لازىمكىن؟ كىيىنكى رىستىپلار سىلەرنىڭ تەلىپىڭلار بۇيىچە چىقىرلىدۇ.

رىتسىپتى رازى بولغان بولسىڭىز ئىلان چىكىپ بىزنى قوللاپ قۇيۇڭ.

مەنبە: ئەلسىھەت ئۇيغۇر تىبابەت بىلوگى، ئادىرسى:  http://www.alsihat.com/766.html 

(1) ياشانغانلارنى ، چوڭلارنى ، يۇرت مۆتىۋەرلىرىنى ، ئۇستازلارنى كۆرگەندە ئىككى قولنى مەيدىسىگە ئېلىپ << ئەسسالامۇ ئەلەيكۇم ! >> (تەڭتۇش ، تۇنۇش - بىلىشلەر ئوڭ قولىنى كۆكسىنى ئېلىپ سالام دەيدۇ ) دەپ ھۆرمەت بىلدۈرۈش لازىم . سالام بەرمەسلىك ئەدەبسىزلىك ، ھاكاۋۇرلۇق قىلغانلىق دەپ يامان ئېلىنىدۇ .
(2) چوڭلارنىڭ ، ئاتا - ئانىلارنىڭ ، كۈيئوغۇل ( كېلىن ) ، قېيناتا ، قېينانىنىڭ ئالدىدىن توغرا ئۆتۈشكە بولمايدۇ .
(3) ئاياللار ئەرلەرنىڭ ئالدىدىن توغرا ئۆتۈشكە بولمايدۇ . ئەرلەر تۇرغان يەردىن ئۆتۈشكە توغرا كەلسە ، ئەرلەرنىڭ كەينىدىن ياكى ئۇلارنى يانداپ ئۆتۈشى لازىم
(4) چوڭلار كىچىكلەرنى "بالام ، ئوغلۇم ،( قىزىم )" دەپ ئاتىشى لازىم ، بولمىسا "ئالجىغان" ، "قېرىغىنىنى تۇيمىغان" ، دەپ ئەيىبلىنىدۇ . كىچىكلەت چوڭلارنى "دادا" ، "بوۋا" ، "موما" ، "ئانا" ، "ئاكا ، ئاچا" دەپ ئاتىشى لازىم . بولمىسا ، "ئەدەبسىز" ، "تەربىيە كۆرمىگەن" دەپ قارىلىدۇ .
(5)كۆرۈشمىگەن ئۇرۇق - تۇققان ، دوست - ئاغىينىلەر كۆرۈشكەندە چوڭلار، تەڭتۇشلار قۇچاغلىشىپ مەڭزىنى - مەڭزىگە يېقىپ كۆرۈشىدۇ ، كىچىكلەرنى بولسا ، بېشىنى باغرىغا بېسىپ پىشانىسىگە سۆيىدۇ . ئاياللار - چوڭلار ، تەڭتۈشلەر مۈرىلىرىنى تۇتۇشۇپ يۈزلىرىنى يۈزىگە يېقىپ كۆرۈشىدۇ . كىچىكلەرنى باش - كۆزىنى سىيلاپ پىشانىسىگە ، مەڭزىگە سۆيۈپ كۆرۈشىدۇ . بولمىسا "كۆيۈمسىز" ، "مېھرى يوق" ، "باغرى قاتتىق" ، "كۆڭلى بۆلۈنۈپ كەتكەن" دەپ ئەيىبلىنىدۇ .
(6)سىرداش دوست - ئاغىنىلەردىن باشقىلار ئادەتتە بىر - بىرىنى "سىز" ، "سىلى " ..... دەپ ئاتىشى لازىم ، "سەن" دېيىلسە "كۆزگە ئىلمىغانلىق" ، "پەس كۆرگەنلىك" دەپ دەپ يامان ئېلىنىدۇ .
(7)ئىشىك ئالدى ياكى ئۆيگە يېقىن ئارىلىقتا تۇنۇش - بىلىشلەر ئۇچرىشىپ قالغان تەقدىردە ، سالاملاشقاندىن كېيىن "ئۆيگە باشلاي" ، "خىزمەتتە بولاي" دېيىش لازىم . بولمىسا "قىزغانچۇق ، ئادىمىگەرچىلىكى يوق " دەپ ئەيىبلىنىدۇ .
(8)مېھمان ياكى بىرەر ئىش بىلەن كەلگەن ئادەم ئۆيگە "ئەسسالام" دەپ كىرىپ ئولتۇرۇپ بولغاندىن كېيىن "ئاللاھۇئەكبەر" دەپ ئورنىدىن تۇرۇپ (ياكى يېرىم تۇرۇپ) ئاندىم ئولتۇرۇش لازىم . بۇ بېرىش - كېلىشتە بىلىشكە تېگىشلىك ئاساسلىق قائىدە ، بولمىسا "قائىدىسىز" ، "ھاكاۋۇر" دەپ ئەيىبلىنىدۇ .
(9) تاماقتىن بۇرۇن ۋە كېيىن ، چوڭ - كىچىك تەرەتتىن كېيىن قول يۇيۇش لازىم ، بولمىسا "تەبىئىتى يوق ، مەينەت" دەپ ئەتىبلىنىدۇ .
(10) قول يۇغاندا ، بولۇپمۇ ساھىبخان مېھمان قولىغا سۇ ئالغاندا ، قولىنى سىلكىمەي لۆڭگە ياكى قولياغلىققا ئېرتىش لازىم .
(11) مېھمانغا چاي ، تاماق قويۇلۇپ ساھىبخان "قېنى باقىلىي" دەپ تەكلىپ قىلمىغۇچە ئالدىراپ چايغا ياكى تاماققا قول ئۇزىتىشقا بولمايدۇ .
(12) مېھمانغا چاي ، تاماق سۇنغاندا ، ئوڭ قول بىلەن سۇنۇش لازىم . بولمىسا ، "كۆزگە ئىلمىغانلىق" دەپ قارىلىدۇ .
(13) ئادەتتە مېھمان ئالدىغا قويۇلغان تاماقنى ئاشۇرۇپ قويماسلىقى ، تاماق ئاغزىغا تېتىمىغان تەقدىردىمۇ "ۋاي مەززىلىك بوپتۇ ، ئوخشاپتۇ" دەپ مەمنۇنىيەتلىك بىلدۈرۈش لازىم . بولمىسا ، ئۆي ئىگىسىنى ياراتمىغانلىق بولىدۇ .
(14) مېھمان پۇتىنى ئارۋاڭ - سارۋاڭ سۇنۇپ ئولتۇرماسلىق ، بولۇپمۇ داستىخانغا قارىتىپ پۇتىنى سۇنۇپ ئولتۇرماسلىقى لازىم . ئۇنداق قىلىش ساھىبخانغا ھۆرمەتسىزلىك قىلغانلىق بولىدۇ . چوڭلار ئالدىدا پۇتىنى ئارۋاڭ - سارۋاڭ قىلىپ ، مىنگەشتۈرۈپ ئولتۇرۇشمۇ ئەدەبسىزلىك ھېسابلىنىدۇ .
(15) مېھمان ساھىبخاننىڭ ئۆيىدىكى نەرسىلەرنى قالايمىقان تۇتماسلىقى ، ئاختۇرماسلىقى ، ئۇ ئۆيدىن بۇ ئۆيگە مېڭىپ يۈرمەسلىكى ، بولۇپمۇ قىز - ئاياللار يېنىغا ، قازان بېشىغا بېرىۋالماسلىقى لازىم . بۇ يات قىلىق دەپ يامان ئېلىنىدۇ .
(16) مېھمان داستىخان يېغىلماستىن بۇرۇن ئالدىراپ تۇرۇپ كەتمەسلىكى لازىم ، تالاغا چىقىش زۆرۈرىيىتى بولغاندا داستىخاننى دەسسەپ ياكى ئاتلاپ ئۆتۈشكە ، مېھمانلارنىڭ ئالدىدىن ئۆتۈشكە بولمايدۇ . ئۇنداق قىلىش ساھىبخاننى ، مېھمانلارنى كۆزگە ئىلمىغانلىق بولىدۇ .
(17) مېھماندارچىلىق سورۇنىدا ، تاماق ئۈستىدە بۇرۇن تارتىش ، بۇرۇن - قۇلاق كولاش ، مىشقىرىش ، تۆكۈرۈش ، تىرناق ئېلىش ، جۈملىدىن ئاممىۋى سورۇنلاردا شۇنداق قىلىش تەبىئەتسىزلىك ۋە ئەڭ ئەدەبسىزلىك ھېسابلىنىدۇ .
(18) مېھمانلار ، جۈملىدىن باشقىلار پاراڭلاشقاندا ئىشىك مارىماسلىق ، چوڭلار گەپ قىلغاندا لوقما سېلىپ ئېغىز غېرىچلىماسلىق لازىم . ئۇنداق قىلىش ئەڭ يامان قىلىق ، ئاقساقاللىق ، ئاتىكاچىلىق ھېسابلىنىدۇ .
(19) مېھماندارچىلىق ئۈستىدە ۋە ئادەتتە غەيۋەت - شىكايەت قىلىش يامان ئېلىنىدۇ . چۈنكى كىشىلەر ئوتتۇرىسىدىكى بەزى ئاداۋەتلەر ئاشۇنداق غەيۋەت - شىكايەتتىن كېلىپ چىقىدۇ .
(20) مېھماندارچىلىقتا بالا ئەگەشتۈرۈپ بېرىش يامان ئېلىنىدۇ . چۈنكى بالىلارنىڭ جوداسىدا مېھماندارچىلىقمۇ كۆڭۈللۈك بولمايدۇ . بالا ئاپارغۇچىمۇ ئارام خۇدا يەپ - ئېچىپ ئولتۇرالمايدۇ . "تويغا بارساڭ تويۇپ بار ، بەش بالاڭنى قويۇپ بار" دېگەن ماقال شۇنداق ئادەتكە قارىتا مەيدانغا چىققان .
(21) مېھمان داستىخان يىغىلغاندىن كېيىن "ئاللاھۇئەكبەر: دەپ دۇئا قىلىپ ، "رەھمەت" دەپ ئورنىدىن تۇرۇپ ياكى يېرىم تۇرۇپ ساھىبخانغا مىننەتدارلىق بىلدۈرۈش لازىم .
(22) مېھمانغا ئېيتقان يەردىن قالماسلىق لازىم ، چاقىرىلمىغان يەرگە بارماسلىق لازىم . چۈنكى سىزنى مېھمانغا چىللىغانلىق سىزنى ھۆرمەتلىگەنلىك ، بارمىغانلىق قارشى تەرەپنى كۆزگە ئىلمىغانلىق ، ئېيتمىغان يەرگە بېرىش قېلىنلىق ۋە تەمەخورلۇق قىلغانلىق بولىدۇ . "ئېيتقان يەردىن قالما ، ئېيتمىغان يەرگە بارما" دېگەن ئىدىيوم شۇ ئاساستا شەكىللەنگەن .
(23) يالاڭباش ۋە ئۆرە تۇرۇپ تاماق يېيىش يامان ئېلىنىدۇ .
(24) غىزا - تاماقنى چاچماي ، پاكىزە يىيىش ، ئاش ئەۋلادىنى بۇزۇپ - چېچىپ ، ئىسراپ قىلماسلىق لازىم . بولمىسا ، "ئادەمنىڭ رىسقى قالىدۇ" ، " ئادەمنىڭ رىسقى كالتە بولىدۇ" دەپ يامان ئېلىنىدۇ .
(25) مېھمان ، جۈملىدىن بىرەر ئىش بىلەن كەلگەن ئادەم ئۆي ئىگىسىنىڭ ئالدىدا كىچىك بالا ۋە باققان مال - جاندارىنى " ئەجەپمۇ چىرايلىق ئەت ئاپتۇ " ، "ھەجەپمۇ چىرايلىق سەمىرىپتۇ" ... دەپ تىكىلىپ قاراپ تۇرۇپ ماختىماسلىقى شەرت ، ماختىسا "كۆز تېگىدۇ" دەپ يامان ئېلىنىدۇ . ئاشۇنداق ماختاش بولسا ، قارشى تەرەپ ئىچىدە "ئاغزىڭغا تاش" دەپ قارغايدۇ .
(26) بىرى بىر نەرسە يەۋاتقاندا ئۇنىڭغا قاراپ مەسلەنمەسلىك لازىم ، مەسلىنىپ قارىسا " ئېچى كىرىپ قالىدۇ" دەپ يامان ئېلىنىدۇ .
(27) تاماق ئۈستىگە بىرى كىرىپ كەلسە ، ئۇنىڭغا تاماق قويماسلىق "قىزغانچۇقلۇق" ، "ئاچكۆزلۈك" دەپ يامان ئېلىنىدۇ .
(28) مەيلى ئۇرۇق - تۇققان ، دوست - ئاغىنە بولسۇن تالادىن كىرگەندە ، بولۇپمۇ سەپەر ئۈستىدىن كەلگەندە شۇ ئۆيدىكى كىچىك بالىنى ئالدىراپ قولىغا ئالماسلىق لازىم . بالا ئالدىراپ قولغا ئېلىنسا "يول ئىسسىقى ئۆتۈپ ئۇچۇنۇپ قالىدۇ" دەپ يامان ئېلىنىدۇ .
(29) يۈگۈرۈپ ، ھاسىراپ - ھۆمۈدەپ ئالاقزادىلىكتە ئۆيگە كىرمەسلىك لازىم . چۈنكى ئۆي ئىگىسى بىرەر كۈتۈلمىگەن ئەھۋال تۇغۇلغانمىدۇ ؟ دەپ غەم - غۇسسىگە قالىدۇ .
(30) ئۆيدە ئەخلەت قالدۇرماسلىق لازىم ، ئەخلەت قونۇپ قالسا " بەرىكەت قاچىدۇ" دەپ يامان ئېلىنىدۇ .
(31) ئىشىك ئالدىغا كىر سۈيى ۋە يۇندا تۆكمەسلىك لازىم . كىر سۈيى تۆكسە ئادەمنى مەينەت باسىدۇ ، ئەدەمنى سوغۇق تەلەت قىلىدۇ ، دەپ قارىلىدۇ .
(32) يۈز - كۆزنى سۇنى ئېقىتىپ تۇرۇپ يۇيۇش لازىم . بولمىسا ، يۇندىدا يۈز يۇغانغا باراۋەر دەپ قارىلىدۇ .
(33) ئوچاق بېشى ، قۇدۇق بېشىغا كىر ۋە قول چايقايدىغان داس قاتارلىق نەرسىلەرنى قويۇشقا ، قۇدۇققا ، سۇ ئىدىشىغا ، چېلەك ، ساپلىق - نوگايدىن باشقا نەرسىلەرنى سېلىشقا بولمايدۇ .
(34) ئىشىك ئالدىغا ، جۈملىدىن ئۆيگە ۋە ئۇدۇل كەلگەن يەرگە چوڭ - كىچىك تەرەت قىلسا تەبىئەتسىزلىك ، ھاياسىزلىق دەپ يامان ئېلىنىدۇ .
(35)كۈن ، ئايغا قاراپ چوڭ - كىچىك تەرەت قىلىش ، سۇغا سىيىش ، ئاسمانغا قاراپ تۈكۈرۈش ، ئەتتىگەندە يۈز يۇيماي تۇرۇپ كۈنگە قاراش يامان ئېلىنىدۇ . "ئاسمانغا قاراپ تۈكۈرسەڭ يېنىپ چۈشەر ئۆزۈڭەە " دېگەن ماقال شۇ ئادەتتىن كېلىپ چىققان .
(36) زىرائەت ۋە يۇمران چۆپلەرنى دەسسەپ يۇلۇنسا ، ئۈستىگە سىيسە ئۇلار "يورۇقلۇقتىن مەھرۇم بولىدۇ" دەپ قارىلىدۇ .
(37) تۇزغا ، ئوتقا تۈكۈرۈش يامان ئېلىنىدۇ .
(38) نان پارچىلىرىنى ، تۇزنى دەسسەشكە ، نان سالغان ساندۇق ۋە تۇز خالتىسىنىڭ ئۈستىدە ئولتۇرۇشقا بولمايدۇ ، بۇنداق قىلىش نانغا ، تۇزغا ھۆرمەت قىلمىغانلىق دەپ يامان ئېلىنىدۇ . چۈنكى نان ، تۇزنى ئەجدادلىرىمىز جاندەك ئۇلۇغلاپ كەلگەن . يېڭى توي قىلغان ئىككى ياشقا تۇزغا چىلانغان نان يىگۈزۈش ئادىتى ، ۋاپاغا جاپا قىلغۇچىنى يۇرت - جامائەتتىن يۈز ئۆرىگەن كىشىنى "تۇزۇم ئۇرسۇن" ، "تۇزكور" دەپ قارغاش ئادىتى ئەنە شۇ ئەقىدە ئاساسىدا كېلىپ چىققان . شۇنىڭ ئۈچۈن ئادەتتە ، شۆھرەت ، ھارام دۇنيا ، ھوزۇر - مەئىشەت قوغلۇشۇپ ۋەتەنگە ، خەلقكە ، دوست - يارەنلىرىگە خائىنلىق قىلغانلار :تۇزكور" دەپ قارىلىدۇ .
(39) ئۆيدىن خوشلۇشۇپ چىققاندىن كېيىن ، ئارقىسىغا قارىماسلىق لازىم ، ئارقىسىغا يانسا "سەپەر ئوڭۇشلۇق بولمايدۇ" دەپ قارىلىدۇ .
(40) قۇلۇم قوشنا ئىناق-ئىتتىپاق ئۈتۈش،ئۆز-ئارا ياردەم بىرىش،ئۆز-ئارا ئىشنىش،ئىتتىپاق ئۆم بۇلۇش،باشقا مىللەتلەر بىلەن ئىناق-ئىتتىپاق ئۈتۈش،ئۆز-ئارا ياردەم بىرىش،ئۆز-ئارا ئىشنىش،ئىتتىپاق ئۆم بۇلۇش،مىللەتلەر ئىتتىپاقلىقنى قۇغداش كىرەك دەپ قارىلىدۇ.

(41) چارۋا - مالنى بولۇپمۇ قوينى ئۇرماسلىق ، تەپمەسلىك لازىم . چۈنكى قوي ئامەت ، بەختنىڭ سىمۋولى دەپ قارىلىدۇ . ئەتتىگەندە قوي ئۇچرىسا "ئامەت كېلىدۇ" دېيىش ئاشۇ ئەقىدە ئاساسىدا مەيدانغا كەلەەن . شۇڭا قوينى ئۇرۇش ، تېپىش يامان ئېلىنىدۇ .
(42)ئاياللار كىر سۈيىنى ئاتلىماسلىق دېگەن قاراش .
(43) يېڭى تۇغۇتلۇق ئۆيگە يات كىشى كىرىشكە بولمايدۇ ، شۇڭا ئىشىك بېشىغا قىزىل لاتا ئېسىپ قويۇلىدۇ . ئەدەتتە تۇغۇت يوقلاپ كېلىدىغانلارمۇ ئون ئىككى ئىدىرىدىن كېيىن يوقلايدۇ .
(44) كىشىگە قول شىلتىپ تۇرۇپ گەپ قىلىش يامان ئېلىنىدۇ . چۈنكى ئۇنداق قىلىش كىشىنى كۆزگە ئىلمىغانلىق ، پەس كۆرگەنلىك بولىدۇ .
(45) ئوينىشىپ بولسىمۇ كىشىگە تىغ تەڭلەشكە بولمايدۇ ، چۈنكى تىغ شەرتلىك ، يامان بولىدۇ ، دەپ قارىلىدۇ .
(46) چوڭلارنىڭ ، جۈملىدىن ، ئۇستازلارنىڭ ئالدىدا تاماكا چەكمەسلىك ، ئىچىملىك ئىچمەسلىك لازىم ، ئۇنداق قىلىش ھۆرمەتسىزلىك بولىدۇ .
(47) كىشى ئوتتۇرىسىدا گەپ توشۇش تولىمۇ يامان ئېلىنىدۇ . گەپ توشڭغۇچى "سۇخەنچى ، تەخسىچى...." دەپ ئەيىبلىنىدۇ .
(48) ئەتتىگەندە ۋە ياتاردا چۈش ئۆرۈشكە بولمايدۇ ، بۇنداق چاغدا ئۆرۈلگەن چۈش ئوڭىغا تارتمايدۇ ، دەپ قارىلىدۇ .
(49) ئەتتىگەندە يىغلاش ۋە قايغۇ ، قورقۇنچ ئۇقۇمىدىكى سۆزلەرنى قىلىش يامان ئېلىنىدۇ ، چۈنكى ئەتتىگەندە يىغلاش ، ئۇنداق سۆزلەرنى قىلىش پىشكەللىك ئېلىپ كېلىدۇ ، دەپ قارىلىدۇ .
(50) پۇتنى قىبلىگە سۇنۇپ يېتىش يامان بولىدۇ ، دەپ قارىلىدۇ .
(51)چاچ - ساقال ، بۇرۇت ، تىرناقنى ۋە ئەۋرەت ، قولتۇق مويىنى زىيەدە ئۆستۈۋېتىش يامان بولىدۇ ، دەپ قارىلىدۇ .
(52) ئەر - ئاياللارنىڭ غۇسلى قىلماسلىقىنى "پالاكەت باسىدۇ" ، دەپ قارىلىدۇ .
(53) ئات - كالا ، قوي ، تۆگە ، جەرەن - كىيىك قاتارلىق ھايۋانلار ، غاز - ئۆردەك ، توخۇ ، كەكلىك قاتارلىق ئۇچار قاناتلاردىن باشقا چوشقا ، ئېشەك .... لەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان يىرتقۇچ ھايۋانلارنى ھارام دەپ يىمەيدۇ ، قوي - كالىلارنىڭمۇ رەسمىي بوغۇزلانغانلىرىنى يەيدۇ ، قېنىنى ئىچمەيدۇ ، ئۆزى ئۆلۈپ قالغاننى يىمەيدۇ .
(54) ناماز ئوقىغاندا ۋاراڭ - چۇرۇڭ قىلىش ، ئەرزان توۋلىغاندا پاراڭ سېلىش يامان بولىدۇ ، دەپ قارىلىدۇ .
(55) ناماز ئوقۇۋاتقاندا سەپنىڭ ئالدىدىن ئۆتۈشكە بولمايدۇ .
(56) زاراتلىققا قالايمىقان كىرىش مەنئىي قىلىنىدۇ .
(57) ناماز ئوقۇيدىغان ئۆيگە بولۇپمۇ قىبلە تامغا ئادەم سۈرىتى ئېسىشقا بولمايدۇ .
(58) ئىسلام دىنىدىن غەيرىي دىنىدىكىلەرنىڭ مەسچىتكە كىرىشى ، مەسچىت ئەتراپى ۋە ئىچىدىغان سۇ بويىدا چوشقا بېقىشى يامان ئېلىنىدۇ .
(59) كىشىنى تىللاش ، بولۇپمۇ بىراۋنىڭ ئايالىنى ئاتاپ تىللاش بەك ئېغىر ئېلىنىدۇ .
(60) كەيىپخورلۇق ، قىمارۋازلىق پۈتۈن قەمىيەتنىڭ ئەيىبلىشىگە ئۇچرايدۇ .
(61) قۇدۇق ، ئېرىق - ئۆستەڭ بويىغا ھاجەتىانا ، قوتان سېلىش مەنئىي قىلىنىدۇ .
(62) زىنا قىلىش ، كىشىگە قارا ساناش ، كىشى ھەققىنى يېيىش، ئوغىرلىق ،بۇلاڭچىلىق ،ئادەم ئۆلتۈرۈش قاتارلىق ئىشلارغا پۈتۈن جەمئىيەت لەنەت - نەپرەت ياغدۇرىدۇ

گوۋۇيۈەن بەنگۇڭتىڭىنىڭ 2012-يىللىق قىسمەن ھېيت-بايرام ۋە دەم ئېلىش كۈنلىرىنى ئورۇنلاشتۇرۇش توغرىسىدىكى ئۇقتۇرۇشى -------------------------------------------------------------------------------- ھەر قايسى ئۆلكە، ئاپتونوم رايون ، بىۋاستە قاراشلىق شەھەرلىك خەلق ھۆكۈمىتى ، گوۋۇيۈەندىكى ھەر قايسى مىنىستىرلىق، كومىتېتلار ، ھەر قايسى بىۋاستە قاراشلىق ئاپپاراتلارغا : گوۋۇيۈەننىڭ ‹‹ تۈزۈتىش كىرگۈزۈلگەن ‹ مەملىكەتلىك ھېيت-بايرام ھەمدە خاتىرە كۈنلىرى دەم ئېلىشقا قويۇپ بېرىش چارىسى› توغرىسىدىكى قارارى ››غا ئاساسەن ، 2012-يىللىق يېڭى يىل ، چاغان ، چوكانتال بايرىمى ، ئەمگەكچىلەر بايرىمى، تاڭزۇڭزا چاغىنى ، تاۋۇز چاغىنى ۋە دۆلەت بايرىمىدا دەم ئېلىشقا قويۇپ بېرىش كۈنلىرىنىڭ كونكېرت ئورۇنلاشتۇرۇش ئەھۋالىنى ئوقتۇرۇش قىلدۇق . ئورۇنلاشتۇرۇش ئەھۋالى تۆۋەندىكىچە: يېڭى يىل: 2012-يىل 1-ئاينىڭ 1-كۈنىدىن 3-كۈنىگىچە، جەمئىي ئۈچ كۈن قويۇپ بېرىلىدۇ. 2011-يىلى 31-دېكابىر (شەنبە) نورمال خىزمەت قىلىنىدۇ. چاغان: 1-ئاينىڭ 22-كۈنىدىن 28-كۈنىگىچە يەتتە كۈن قويۇپ بېرىلىدۇ. 21-يانۋار (شەنبە)، 29-يانۋار (يەكشەنبە) نورمال خىزمەت قىلىنىدۇ . چوكانتال بايرىمى: 4-ئاينىڭ 2-كۈنىدىن 4-كۈنىگىچە جەمئىي ئۈچ كۈن قويۇپ بېرىلىدۇ . 3-ئاينىڭ 31-كۈنى (شەنبە)، 4-ئاينىڭ 1-كۈنى (يەكشەنبە) نورمال خىزمەت قىلىنىدۇ. ئەمگەكچىلەر بايرىمى: 4-ئاينىڭ 29-كۈنىدىن 5-ئاينىڭ 1-كۈنىگىچە جەمئىي ئۈچ كۈن قويۇپ بېرىلىدۇ. 4-ئاينىڭ 28-كۈنى (شەنبە) نورمال خىزمەت قىلىنىدۇ . تاڭزۇڭزا چاغىنى: 6-ئاينىڭ 22-كۈنىدىن 24-كۈنىگىچە جەمئىي ئۈچ كۈن قويۇپ بېرىلىدۇ. تاۋۇز چاغىنى ۋە دۆلەت بايرىمى: 9-ئاينىڭ 30-كۈنىدىن 10-ئاينىڭ 7-كۈنىگىچە جەمئىي سەككىز كۈن قويۇپ بېرىلىدۇ. 9-ئاينىڭ 29-كۈنى (شەنبە) نورمال خىزمەت قىلىنىدۇ. گوۋۇيۈەن بەنگۇڭتىڭى 2011-يىل 12-ئاينىڭ 5-كۈنى يوللانغان ۋاقتى:(2011-12-05)

ئەخلاقنىڭ ئىلمىي تەبىرى ۋە ئۇنىڭ ئىجتىمائىي رولى ھەققىدە  مۇئاممار ئۇلۇغيار ئەخلاقنىڭ ئىلمىي تەبىرى  ئەخلاق ئۆز نۆۋىتىدە ئىنسانلارغىلا خاس بولغان ئىجتىمائىي ھەرىكەت ئۆلچىمى بولۇپ، ئۇنىڭ زۆرۈرىيىتى ۋە رولى ھەققىدىكى ئىلمىي ئاساسلارنى پەقەت ئىنسان پىسخىكىسىنىڭ مايىللىقى ۋە ئىجتىمائىي تەرتىپ(ئادىللىق)نىڭ «بۇلۇتسىمان» ئىلمىي تەسۋىرى دىيىشكە بولىدۇ. ئۇ بىر مىللىي توپنى تۇتۇپ تۇرىدىغان ۋە باشقا توپتىن پەرقلەندۈرۈپ تۇرىدىغان «مىللىي قانۇن» سۈپىتىدە، شۇ مىللىي توپنىڭ ھەر بىر ئەزاسىنىڭ سۆز-ھەرىكەتلىرىدە ئۆز ئىپادىسىنى تاپىدۇ. ئەخلاقنىڭ ئىلمىي ئاساسلىرى: سۆز يېقىشلىقى، ھەرىكەت گۈزەللىكى، مەشغۇلات بىخەتەرلىگى، مەنپەئەت ئادىللىقى، كەيپىيات تەڭپۇڭلىغى، مەسئۇلىيەت ئاڭلىقلىقى، قانداشلىق تارتىشىش پىسخىكىسى، دىنىي ئەقىدە-مىزانلىرى(دىنىي ئەخلاق)، ئەجىرنىڭ ئۈنۈمدارلىقى... قاتارلىقلار مەسىلەن: ① ئادەم بار يەردە ئىككى جىنىس ئاشكارە ھالدا جىنسىي قىلىقلارنى قىلسا، كۆرۈش ۋە ئاڭلاش سېزىمىنىڭ نېرۋىغا تەسىر كۆرسىتىشى تۈپەيلىدىن، شۇ نەق مەيداندا بولغان ئوخشاش بولمىغان ياشتىكى كىشىلەرنىڭ جىنسىي تۇيغۇسىنى غىدىقلاش، جىنسىي ھورموننى كۈچەيتىش تەسىرى بولىدىغانلىقى بەرھەق. ئەگەر بۇ خىل ئاشكارە جىنسىي قىلىقلار ئاممىۋى سورۇندا چەكلەنمىسە، شۇ ۋاقتنىڭ ئۆزىدە ۋە ياكى كېيىن زەنجىرسىمان جىنسىي پاراكەندىچىلىكنىڭ پىلتىسىغا ئوت يېقىلىدۇ-دە، ئىجتىمائىي مۇۋازىنەت بۇزۇلۇپ، كىشىلەر توپىنىڭ مۇناسىۋەت تەڭپۇڭلىغىنى كىرىزىسكە ئۇچرىتىدۇ. شۇڭا بۇ خىل زىيانلىق ئاقىبەت ئېلىپ كېلىدىغان قىلىقنى چەكلەش بىر خىل ئاقىلانە تاللاشتۇر.2 ② ئاجىزلارغا ياردەم بەرمەي قاراپ تۇرۇش ياكى كۆيۈنمەي خورلاش قىلمىشى يۈز بەرسە، ماددىي باغلىنىش نۇقتىسىدىن ئېيتقاندا، بۇنى كۆرۈپ تۇرغان ئىككى تەرەپ ئوتتۇرىسىدا ھىچقانداق «مەسئۇلىيەت»نىڭ زۆرۈر ۋە يېتەرلىك شەرتلىرى بولمىسىمۇ، ئەمما سېزىم ۋە تەپەككۈر ئىگىسى بولغان ئاشۇ ئىككىلا تەرەپتە بۇ ۋەقە ۋە قارشى تەرەپنىڭ ئىنكاسىغا نىسبەتەن سەۋەپ-نەتىجە تەھلىلى بولۇشى تۇرغان گەپ، يەنى ياردەم بەرمىگەن كىشى ئۆزىنىڭ تەبىئىي قېرىش ياكى تاسادىپىي سەۋەپلەر بىلەن ئاشۇنداق «ھاجەتمەن» بولۇپ قېلىش ئېھتىماللىقىنى ھىس قىلالايدۇ-دە، ئۇ چاغدا ئۆزىنىڭمۇ ئوخشاش قىسمەتكە دۇچ كەلگەندە باشقىلارنىڭ ياردىمىگە تايىنىش ئارزۇسى شەكىللىنىدىغانلىغىنى ئالدىن پەرەز قىلالايدۇ؛ ئەكسىچە ياردەمگە مۇھتاج بولغان تەرەپمۇ تىل ئۇقۇشالايدىغان ھەمدە قانداشلىق-قېرىنداشلىق «سېلىنمىسى» بولغان ئاشۇ «مەسئۇلىيەتسىز» تەرەپكە نىسبەتەن، خۇددى بىر دەرەخكە ئېسىلىپ ئۆرە تۇرماقچى بولغاندەك شەرتسىز ئېھتىياجى شەكىللەنگەنلىگىنى، ھەر ئىنسان ئۆزئارا ئاكتىپ يار-يۆلەك بولسا بۇ خىل «ھاجەت»نىڭ راۋا بولمىغى تېخىمۇ ئاسانلىشىدىغانلىقىنى بىلىپ يېتىدۇ. شۇڭا، ھاجەتمەنلەرنىڭ سىز ئۈچۈن ئېنىق بولغان «قەرزى» بولمىغان تەقدىردىمۇ، توپلۇشۇپ ياشاش مۇھىتىدىكى ئىمكانىيەت ۋە ئېھتىياج زەنجىرىنىڭ باغلىنىش مېخانىزمىنى ئەقىل تارازىسىدا ئۆلچەپ كۆرگەندە، ئاشۇ «ھاجەتمەن»گە ھەقسىز ياردەم بېرىشنىڭ تاسادىپى توغرا كېلىپ قالغان تەبىئىي «قەرزدارلىق» ئىكەنلىگىنى ئىدراك قىلىشقا بولىدۇ.③ ئىنساننىڭ تەبىئىي سېزىمى يەڭگىل-يېقىشلىق ئاۋازلارنى، رەڭ، نۇر، ۋە شەكىل جەھەتتىن ئادەم سېزىمىگە راھەت بېغىشلايدىغان كۆرۈنۈشلەرنى، ماددىي نەرسىلەردىكى قولاي، بىخەتەر، تەڭپۇڭ ھالەتلەرنى «ياقتۇرىدۇ». بۇ خىل ياقتۇرۇش ئىنتايىن تەبىئىي بولۇپ، بىۋاستە سېزىم ۋە تۇرمۇش تەجرىبىسىنىڭ ئىنكاسىدىن ئىبارەت بولىدۇ. ماددىي نەرسىلەر قاتارىدا تۇرۇۋاتقان قارشى تەرەپتىكى ئادەمنىڭ سۆز-تاۋۇشلىرى ۋە ھەرىكەت ھالەتلىرىمۇ ئوخشاشلا كۆرگۈچى ئۈچۈن ئېيتقاندا «يېقىشلىق» بولغىنى تەبىئىي ھوزۇردۇر. تەبىئىي ھوزۇرنىڭ ئەكسى بولغاندا، كۆرگۈچى تەرەپنىڭ سېزىمنىڭ ئىنكاسىدىن غىدىقلانغان روھىي تەڭپۇڭلۇغى مەلۇم دەرىجىدە بۇزۇلىدۇ-دە، بىئارام بولۇش ئالامەتلىرى كۆرۈلۈشكە باشلايدۇ، بۇ خىل بىئاراملىق ھەر كىشىگە ياقمايدۇ. ئەقلىي ئىدراكلىق ئىنسانلار توپى ئەقلىي تەپەككۈر يۈرگۈزگەندە، ئاشۇنداق بىئاراملىقنى كەلتۈرۈپ چىقارغۇچى ئادەم قىلىقلىرىنى ئورتاق ھالدا رەت قىلىشى بىر خىل تەبىئىي تاللاشتىن ئىبارەتتۇر. ... دىمەك، ھەر بىر مىللەت بىر تەبىئىي ۋە ئىجتىمائىي توپ سۈپىتىدە، ئەجداتتىن ئەۋلاتقا جۇغلاپ كەلگەن تەجرىبىلەر ئاساسىدا، ئاشۇنداق تەڭپۇڭلۇقنى بىۋاستە ياكى ۋاستىلىق ھالدا بۇزغۇچى ئادەم قىلىقلىرىنىڭ پايدىسىز تەسىرلىرىنى تەبىئىي رەت قىلىش ئېڭىنى شەكىللەندۈرگەن بولىدۇ. بۇنى بىز ئاشۇ مىللەتتىن ئىبارەت توپنىڭ ئەخلاق ئۆلچىمى دەيمىز. ئەخلاق ئالدى بىلەن مىللەتتىن ئىبارەت بىر تەبىئىي توپنىڭ ئورتاق «كېلىشىمى» بولۇش سۈپىتى بىلەن، روشەن مىللىي ئالاھىدىلىككە ئىگە. ھەرقايسى مىللىي توپلارنىڭ ئەجداتتىن ئەۋلاتقا جۇغلىنىپ كەلگەن ياشاش تەجرىبىسىدە بىرقىسىم تەبىئىي پەرقلەر مەۋجۇت بولغاچقا، ئۇخشاش بولمىغان مىللىي توپلارنىڭ ئەخلاقتىن ئىبارەت ھەرىكەت «كېلىشىمى»دىمۇ روشەن پەرقلەر مەۋجۇت، ھەتتا ئوخشاش ھەرىكەتلەرگە نىسبەتەن قارىمۇ-قارشى پوزىتسىيەدىكى «كېلىشىم» شەكىللەندۈرگەن بولۇشىمۇ مۈمكىن. ئەخلاق كىرىزىسى ئالدى بىلەن بىر مىللەت يەنە بىر مىللەتكە ھۆكۈمرانلىق قىلىۋاتقان زاماندا كۆپ يۈز بېرىدۇ. چۈنكى ھۆكۈمران ئورۇندىكى مىللىي توپ، ئۆزىنىڭ «ھەرىكەت كېلىشىمى» بولغان مىللىي ئەخلاق مىزانلىرى بىلەن سۇغۇرۇپ ئوتتۇرىغا چىقارغان ئاشكارە ۋە يوشۇرۇن «قانۇن»لارغا تايىنىپ، ھۆكۈمرانلىق قىلىنغۇچى مىللەت ئەزالىرىغا نىسبەتەن مەقسەتلىك ياكى مەقسەتسىز ھالدا، مەجبۇرىي ياكى «تەبىئىي» ھالدا تەسىر كۆرسىتىش ئارقىلىق، «ئاجىز» مىللەتنىڭ ئەخلاق مىزانلىرىنى بۇزىدۇ ياكى ئاستا-ئاستا ئۆزگەرتىۋېتىدۇ. ئۇنىڭدىن باشقا، ئىنسانىيەت ئاڭ قاتلىمىنىڭ تەدرىجى تەرەققىياتى ۋە غەيرىي مىللىي توپ ئەخلاق مىزانلىرىنىڭ ئۇزاققا سوزۇلغان كۈچلۈك غىدىقلىشىغا ئەگىشىپ، «ئاجىز» مىللىي توپتىكى بىرقىسىم ئىنسانلاردا «دۇنيانىڭ تەڭپۇڭلۇق ھوزۇرى»غا بولغان يېڭىچە «بايقاش» ۋە ئاكتىپ «تۈزىتىش» ئىنكاسى كۆرۈلۈپ، ئۆز ئىچىدىن «ئىنسانىي مەسئۇلىيەتچانلىقى» ئۇرغۇپ-تېشىپ، ئۆز مىللىي توپىنىڭ ئەنئەنىۋى ئەخلاق مىزانلىرىغا جەڭ ئېلان قىلىدىغان ئالامەتلەر كۆرۈلىدۇ. مانا بۇلار ئەخلاق كىرىزىسىنىڭ تىپىك ئالامەتلىرىدۇر. ئەخلاق كىرىزىسى تېگى-تەكتىدىن ئېيتقاندا بىر ياكى كۆپلىگەن مىللىي توپنىڭ ئوخشىشىپ كېتىدىغان ئەخلاق مىزانلىرىنىڭ «تىزىملىكتىن ئۆچۈرۈلۈشى» ياكى «ئىسلاھ قىلىنىشى» بولۇپ، ماكرو جەھەتتىن ئالغاندا، بۇمۇ بىر خىل تەبىئىي تاللاشتۇر. ئۇ(ئەخلاق كىرىزىسى) ئېھتىمال ئىنسانىيەتنىڭ پەيتلىك ھوزۇر-ھالاۋىتى ۋە نىسبىي «ئىجتىمائىي ئادىللىق» ئۈچۈن مەلۇم دەرىجىدىكى «ئاكتىپلاشتۇرۇش» رولىنى ئوينىشى مۈمكىن. ئەمما ئەخلاق كىرىزىسىنىڭ پارتلىشى، مەلۇم بىر مىللىي توپنىڭ توپ سۈپىتىدە مەڭگۈ مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇشىغا نىسبەتەن ئېغىر خىرىس پەيدا قىلىدۇ. نىسبەتەن شىددەتلىك پارتلىغان ئەخلاق كىرىزىسى، ئۆز زامانىسىدا، ئاشۇ ئەخلاق كىرىزىسى يۈز بەرگەن مىللىي توپنىڭ ئىچكىي قىسمىدا تارىختىن بۇيان «داتلىشىپ» مۇقىملىشىپ قالغان خېلى زور سالماقتىكى مۇۋازىنەت ۋە مۇستەھكەم بىرلىكنى بۇزۇپ تاشلاپ، بىرقەدەر ئېغىر دەرىجىدىكى تەڭپۇڭسىزلىقنى پەيدا قىلىپ، ئاجىز توپلارغا نىسبەتەن مۆلچەرلىگۈسىز يوقىتىشلارنى ئېلىپ كېلىدۇ. شۇڭا ھەرقايسى مىللەتنىڭ ئۆز ئەخلاق مىزانلىرى تەركىبىدە مەلۇم «ناھوزۇر» ياكى «ئانچە ئادىل بولمىغان» تەركىپلەر بولسىمۇ(بولۇپمۇ قىلىقسىز ئەسەبىيلەر ۋە ئاشقىنلار ئۈچۈن تېخىمۇ شۇنداق)، مەلۇم تاشقى بورانلارغا ئەگىشىپ مىللىي ئەخلاق مىزانلىرىدىن قىسقا دەۋر(ئەسىر) ئىچىدە بىر-بىرلەپ ۋاز كېچىش ياكى يەڭگىللىك بىلەن «ئىسلاھ» قىلىش، شەرتسىز ھالدا ئاشۇ مىللىي توپنىڭ مىللىي بىرلىك «كېلىشىمى» بولغان ئەخلاق مىزانلىرى(ئىپتىدائىي قانۇن)نى چاك-چېكىدىن پارچىلاپ، شۇ مىللەتنىڭ ئىنسانىي ھەمكارلىق توپىنىڭ يىمىرىلىشىنى تېزلىتىدۇ. =B/s H N T;:',T[G مىللىي ئەخلاق مىزانلىرى، بىر مىللەتنى مۇستەقىل بىر مىللەت سۈپىتىدە كۆرسىتىپ تۇرىدىغان تەركىپلىگۈچى ئامىللار بولغان تىل-يېزىق، كىشىلىك ئالاقە، توي-تۆكۈن، نەزىر-چىراق، ئىجتىمائىي پائالىيەت، دىنىي ئېتىقاد، تىرىكچىلىك، مەدەنىيەت-سەنئەت قاتارلىق بارلىق نەرسىلىرىگە سىڭىپ كەتكەن تۈرلۈك-تۈمەن ئۆلچەم-كېلىشىملەر بىلەن چەمبەرچەس باغلانغان بولۇپ، ئۇ بىر مىللەتنى مىللەت سۈپىتىدە قوغداپ قېلىش ۋە شۇ مىللەتنىڭ توپ سۈپىتىدىكى ئومۇمىي، ئەنئەنىۋى مەنپەئەتىنى دەخلىسىز كاپالەتكە ئىگە قىلىشتا، ئومۇمىي «خىتابنامە» ياكى «مىللىي قانۇن» سۈپىتىدە ئاچقۇچلۇق رول ئوينايدۇ. مىللىي ئەخلاق يىمىرىلسە، شەك-شۇبھىسىزكى مىللەتنىڭ تىل-يېزىق، كىشىلىك ئالاقە، توي-تۆكۈن، نەزىر-چىراق، ئىجتىمائىي پائالىيەت، دىنىي ئېتىقاد، تىرىكچىلىك، مەدەنىيەت-سەنئەت قاتارلىق بارلىق نەرسىلىرىگە سىڭىپ كەتكەن تۈرلۈك-تۈمەن ئۆلچەم-كېلىشىملەر بۇزۇلۇپ، بىر-بىرىگە ئەگىشىپ يوقىلىدۇ، ئۇلارنىڭ ئورنىغا تەدرىجى ھالدا غەيرىي مىللىي توپلارنىڭ مۇناسىۋەتلىك ئۆلچەم-كېلىشىملىرى دەسسەيدۇ. ئەكسىچە مىللىي ئەخلاقنى تەركىپلىگۈچى ئاشۇ ئامىللارغا سىڭىپ كەتكەن تۈرلۈك-تۈمەن ئۆلچەم-كېلىشىملەردە ئۆزگىرىش ۋە بۇزۇلۇش كۆرۈلسە، شەك-شۈبھىسىزكى، مىللىي ئەخلاقمۇ چاك-چېكىدىن يىمىرىلىدۇ. شۇڭا، ئاقىللار ھەرگىزمۇ ئالدىراپ ئەخلاق مىزانلىرىنى ئىسلاھ قىلىشنى دۇرۇس كۆرمەيدۇ، تۇمشۇغىنىڭ ئۇچىدىكى مەنپەئەتنى دەپلا ئەجداتلارنىڭ نەچچە مىڭ يىللىق ئەقىل-ئىدرىگىنىڭ جۇغلانمىسى بولغان بۈيۈك مىراس ـــ ئەخلاق ئەھكاملىرىغا ئاسىيلىق قىلىپ ئىسيان كۆتۈرمەيدۇ؛ مىللەتنىڭ تىل-يېزىق، كىشىلىك ئالاقە، توي-تۆكۈن، نەزىر-چىراق، ئىجتىمائىي پائالىيەت، دىنىي ئېتىقاد، تىرىكچىلىك، مەدەنىيەت-سەنئەت قاتارلىق بارلىق نەرسىلىرىگە سىڭىپ كەتكەن تۈرلۈك-تۈمەن ئۆلچەم-كېلىشىملەرنىڭ بۇزۇلۇشىغا چىداپ تۇرالمايدۇ... q^jq
LT&w >n$E e J ئەخلاق مىزانلىرىنىڭ دەخلىسىز بولۇشى، بىر مىللەتنىڭ دەخلىسىز بولۇشىنىڭ نامايەندىسى ۋە كاپالىتىدۇر. مىللىي توپ ئەخلاقىنى قۇربانلىق قىلىش بەدىلىگە قۇرۇلغان مىللەتلەر بىرلىگى يىلتىزسىز دەرەخ، مەنبەسىز سۇغا ئوخشايدۇ، بۇ خىل شەكىلدە قۇرۇلغان دۆلەتنىڭ ھۇلى بوش، سەلتەنىتى قىسقا بولىدۇ. شۇڭا ئالدى بىلەن ھەر بىر مىللەتنىڭ مىللىي ئەخلاقىنى قوغداش، بىر دۆلەتنى ھەقىقىي مەنىدىكى چوڭ بىرلىك توپى قىلىپ شەكىللەندۈرۈشتىكى شەرتسىز مەسئۇلىيەتتۇر. ھەر-بىر مىللەت دۆلەتتىن ئىبارەت «بىنا»نى تەشكىل قىلغۇچى «خىش»لاردۇر، ھەر بىر پارچە «خىش» پارچىلانسا ياكى قومۇرۇلسا، بۇ «بىنا» بىر قەدەم زاۋال تاپىدۇ. ھەرقانداق توقۇنۇشتا، ئاسىي-مۇناپىقلارنىڭ تەقدىرى ھەممىدىن ئېچىنىشلىق بولغىنىغا ئوخشاش، بىر مىللەت يىمىرىلسە، ئالدى بىلەن ئاشۇ ئەخلاق مىزانلىرىنى بۇزغۇچى ئاسىي-مۇناپىقلار ۋە ئۇلارنىڭ قەۋم-قېرىنداشلىرى ھەممدىن پەتتەر خار-زەبۇن بولىدۇ... مىللىي ئەخلاقنى بىلىپ-بىلمەي بۇزۇش ـــ تېگى-تەكتىدىن ئالغاندا ئۆزىگە ئۆزى ئورا كولىغانلىقتىن باشقا نەرسە ئەمەس... شۇڭا دەيمەن، ئەي سۆيۈملۈك قېرىندىشىم، مىللىي ئەخلاقنىڭ ھەر-بىر ھۈجەيرىسىنى كۆز قارچۇغىمىزنى ئاسرىغاندەك ئاسرايلى، مىللىي ئەخلاقنىڭ بەزى ماددىلىرى بىزگە ياقسۇن ياكى ياقمىسۇن، ئۇنى ئىككىلەنمەي قوغدايلى(ئۆزىمىز قوغدىمىغان مىللىي ئەخلاقنى ھەرگىزمۇ باشقا مىللىي توپلار كېلىپ قوغداپ بەرمەيدۇ)، بىلىپ-بىلمەي «ئېقىم»لارغا ئەگىشىپ، دوستمۇ-دۈشمەنمۇ ئوخشاشلا يىرگىنىدىغان شەرمەندە ئاسىي-مۇناپىقلاردىن بولۇپ كەتمەيلى!!! z/P^-N> $dVgFot ئۇنداقتا، بىز قوغداشقا تېگىشلىك مىللىي ئەخلاق مىزانلىرىمىز، يەنى نەچچە ئەسىرلەردىن بۇيان ئۆزگەرمەي كەلگەن مىللىي تىل-يېزىق، كىشىلىك ئالاقە، توي-تۆكۈن، نەزىر-چىراق، ئىجتىمائىي پائالىيەت، دىنىي ئېتىقاد، تىرىكچىلىك، مەدەنىيەت-سەنئەت قاتارلىق بارلىق نەرسىلىرىمىزگە سىڭىپ كەتكەن تۈرلۈك-تۈمەن ئۆلچەم-كېلىشىملەر قايسىلار؟ ئۇنى قانداق قوغدايمىز؟ بۇ سوئالنىڭ جاۋابىنى مانا ھازىردىن باشلاپ ئۆزىڭىز ئىزدەڭ. ئىشىنىمەنكى، ئەڭ ياخشى جاۋاپنى سىزنىڭ قىلىقلىرىڭىزدىن تاپالايمەن...  eo<~1w *mK);@pL {R
1Cxt} ?4wehcZz 2012-يىلى 29-يانۋار، ئاقسۇ.

« كۆچۇرۇلمە :«مەكتەپلەرنى يىغىش» زادى پايدىلىقمۇ؟ مەكتەپلەرنى يىغىپ باشقۇرۇش» 2001-يىلدىن باشلانغان، يېزابازارلاردىكى مەكتەپلەرگە قارتىلغان مائارىپ ئىسلاھاتى بۇلۇپ، ئەسلىدىكى يېزا ئوتتۇرا- باشلانغۇچ مەكتەپلىرىنى شەھەردىكى بىر جايغا يىغىپ مەكتەپ باشقۇرۇشنى كۆرسىتىدۇ. 2001-يىلى گوۋۇيۈەن « گوۋۇيۈەننىڭ ئاساسى مائارىپنى ئىسلاھ قىلىش ۋە تەرەققى قىلدۇرۇش توغرىسىدىكى قارارى» دېگەن ھۆججىتى چۈشۈرۈلدى. ھۆججەتنىڭ 13-ماددىسىدا « جايلار ئەمەلىيەتنى چىقىش قىلىپ، يېزىلاردىكى مەجبۇرى مائارىپتىكى مەكتەپلەرنىڭ ئۇرۇنلاشتۇرلىشىنى تەڭشىسە بۇلىدۇ» دىيىلگەن بۇلۇپ، باشلانغۇچ مەكتەپلەر چۇقۇم ئۇقۇغۇچى بالىلار توپلۇشۇپ ئولتۇراقلاشقان جايغا يېقىن بۇلۇش، تۇلۇقسىز ئوتتۇرا مەكتەپلەر نىسبەتەن مەركەزلىشىش، مائارىپ سېلىنمىسىنى ئەلالاشتۇرۇپ ئۇرۇنلاشتۇرۇش پىرىنسىپى بۇيىچە، مەكتەپلەرنى ئۇرۇنلاشتۇرۇش، قاتناش قۇلايسىز بولغان رايۇنلاردىكى ئۇقۇتۇش نوقتىللىرىنى ساقلاپ قېلىش ، مەكتەپلەرنى قايتا ئۇرۇنلاشتۇرۇش تۈپەيلى ئۇقۇغۇچىلارغا قىيىنچىلىق تۇغدۇرۇپ، ئۇقۇغۇچىلارنىڭ مەكتەپتىن چىكىنىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشتىن ساقلىنىش لازىم، دەپ ئوتتۇرغا قۇيۇلغان. شۇنىڭدىن باشلاپ، جۇڭگۇيېزىللىرىدا «مەكتەپلەرنى يىغىش» ئەسەبىلەرچە ئېلىپ بېرىلدى. %E"v@ $wn0oIuW 1997-يىلىدىن 2009-يىلىغىچە يېزاباشلانغۇچ مەكتەپ سانى ئىستاتىكىسى ?bpV dm! 1997-يىل 2009-يىل كەمەيگەن ئۇمۇمى مەكتەپ سانى ئوتتۇرچە ھەركۈنى كەمەيگەن سانى !
? ?g:2 مەملىكەت بۇيىچە باشلانغۇچ مەكتەپ سانى 512993 234157 278836 64 `H 'wz7 مەملىكەت بۇيىچە يېزا باشلانغۇچ مەكتەپ سانى 628840 280184 348656 80 =ZO lE|4 (جۇڭخۇاخەلىق خۇمھۇرىيىتى مائارىپ مىنىستىرلىكى ئېلان قىلغان سان) a6Joa&`dv بىرىنجى: «مەكتەپلەرنى يىغىش» نىڭ باھانە- سەۋەپلىرى:1- [ [pt~=0 يېزىلاردىكى ئۇقۇغۇچىلار مەنبىئى پىلانلىق تۇغۇت سىياسىتىنىڭ نەتىجىسى بىلەن كەمەيگەن .2- يېزىلاردىكى كىچىك باشلانغۇچ مەكتەپلەرنى يىغىۋەتكەندە، ئۇقۇتقۇچى ۋە مائارىپ سېلىنمىسى جەھەتتىن ئىقتىسات قىلغىل بۇلىدۇ. 3- مەكتەپلەرنىڭ كۈلۈمى كەڭەيگەندە، كۈلەم ئارقىلىق ئۈنۈمنى قولغا كەلتۈرۈپ، ئۇقۇتۇش سۈپىتىنى كۈتۈرگىلى بۇلىدۇ.4- يېزاباللىرىنىڭ شەھەرلەرگە بېرىپ ئۇقۇشى بىلەن شەھەر-يېزا ئوتتۇرىسىدىكى پەرىقنى ئازايتقىلى بۇلىدۇ. >t<\zC|~w يۇقارقى سەۋەپلەرنىڭ ئىچىدىكى بىرىنجىسى چەك باسقاندىن سىرىت، قالغانلىرى پەقەت يەرلىك مائارىپ سىياسەتلىرىنى تۈزگۈچىلەرنىڭ ئۆزلىرى تېپىپ چىققان سەۋەپلەردۇر. كىيىنكى ئەمەلىيەت بۇخىل ئارزۇ- ئۈمۈتلەرنىڭ ئەمەلگە ئاشمىغانلىقىنى ئىسپاتلىدى. ئەمما يەرلىك ھۈكۈمەتلەر «مەكتەپلەرنى يىغىش»ئىشغا تەلۋىلەرچە قىزىقىشىدىكى سەۋەپ يۇقارقى تۆت تۈرلۈك سەۋەپ بىلەننمۇ مۇناسىۋەتلىك ئەمەس. بۇنىڭدىكى ھەقىقى سەۋەپ ئەمەلىيەتتە، يەرلىك ھۈكۈمەتنىڭ بۇلۇپمۇ ناھيە دەرىجىلىك ھۈكۈمەتنىڭ يەرلىك مالىيە بېسىمىنى زور دەرىجىدە يىنىكلەتكەنلىكىدە. T:Ovh.$ 2001- يىلى، دۆۋلەتنىڭ باج ھەق ئىسلاھاتى ئۇمۇمىيۈلۈك ئېلىپ بېرىلدى. بۇئىسلاھات ئېلپ بېرىلىشتىن ئىلگىرى مائارىپ سېلىنمىسنى ئاساسىلىقى يېزابازارلار ئۈستىگە ئالاتتى (دېھقانلاردىن يىغىۋالاتتى). 2001-يىلى باج ھەق ئىسلاھاتى (باجنى ھەققە ئۆزگەرتىش ئىسلاھاتى) ئۇمۇمىيۈزلۈك يولغا قۇيۇلغاندىن كىيىن، ھەرخىل يېزائىگىلىك قۇشۇلماباج ۋە ھەرخىل كوللىكتىپ جۇغلانمىلارنى ئەمەلدىن قالدۇردى. بۇنىڭ بىلەن ناھيەيېزىلارنىڭ مالىيەكىرىمى كەمەيدى. 7xQ:[P!G+ 2001-يىلى دۆۋلەت مائارىپ ئىسلاھاتىنى يولغا قويدى، بۇ «مائارىپ گوۋۇيۈەننىڭ رەھبەرلىكىدە، يەرلىك ھۈكۈمەتلەر مەسئۇل بۇلۇپ، دەرىجىگە بۈلۈپ باشقۇرۇشتەك ناھيىنى ئاساس قىلىدىغان مەجبۇرى مائارىپ تۈزۈلمىسى»دىن ئىبارەت ئىدى. بۇنىڭ بىلەن مەكتەپلەرنىڭ سېلىنمىسى زور دەرىجىدە قىيىنچىلىققا ئۇچرىدى. چۈنكى مەركەزدىن يەرلىك مائارىپقا مەبلەخ ئاز بىرىلدى، ئەمما يەرلىكلەر باج ھەق ئىسلاھاتى تۈپەيلى كىرىمى ئازىيىپ كەتكەچكە مائارىپقا سېلىنىمىسى تېخىمۇ يىتىشمىدى، شۇنىڭ بىلەن «مەكتەپلەرنى يىغىش» نى ئەسەبىلەرچە ئېلىپ بېرىش ئارقىلىق چىقىمىنى تىجەشكە ئۇرۇندى. bdLi _k ئىككىنجى: «مەكتەپلەرنى يىغىش» يەرلىك مالىيىگە زادى قانچىلىك پايدا ئەپ كەلدى؟2009-يىلى خۇاشاڭ گېزىتى مەخسۇس بىر تەكشۈرۈش دوكلاتى ئىشلىگەن بۇلۇپ، مەلۇم بىر يېزا مەكتىپىنى نوقتا قىلغان، بۇمەكتەپنىڭ «مەكتەپلەرنى يىغىش»تىن بۇرۇنقى چىقىمى 263مىڭ 816يۈەن بولغان بولسا، «مەكتەپلەرنى يىغىش» دىن كىيىنكى چىقىمى 213مىڭ 744يۈەن بولغان. شۇنداق بولغاندا بىرمەكتەپ يىلدا50مىڭ يۈەندىن ئارتۇق تىجەپ قالسا، پۈتۈن ناھيەبۇيىچە يىگىرمە مەكتەپتىن يىلىغا بىرمىلىيۇندىن ئارتۇق مەبلەخ تىجىگىلى بۇلىدۇ، ئوتتۇزيىلدا 30مىلىيۇندىن ئارتۇق تىجىگىلى بۇلىدۇ. d S'J@e=# «مەكتەپلەرنى يىغىش» نىڭ ئەسلى مۇددىئاسى مانامۇشۇنداق ھەم تىجەشلىك ھەم ئۈنۈملۈك بۇلۇشنى كۆزلىگەن بولسا، ئەمما ئەمەلىيەتتە ئۇنداق بولمىغان. ? |#dGk g «مەكتەپلەرنى يىغىش» تىن تېخىمۇ كۆپ ئىسراپچىلىق كىلىپ چىققان. بىرىنجىدىن ئەسلىدىكى مەكتەپلەرنىڭ مائارىپ ئەسلىھەلىرى يېڭى مەكتەپكە ئېلىپ كەلمەي تاشلىنىپ قالغان. كونامەكتەپنىڭ سىنىپ-ئىشخانا بىنالىرىنى يەرلىك ھۈكۈمەت ئىسكىلات قىلغان، ياكى كارخانىلارغاساتقان ياكى باشقا ئىشقا ئىشلەتكەن، ھەتتا چارۋاباقىدىغان قۇتان قىلىۋالغان. يېڭى مەكتەپتە بولسا «مانچىلىك يېڭى ئۇقۇغۇچى يېڭىدىن كەلدى» دەپ ئۇنىڭغا يەنە كىشى بېشىغا پۇل سۇندۇرۇپ يېڭىدىن ئەسلىھە سېتىۋالغان. ئىككىنجىدىن ناھيەدەرىجىلىك مالىيە چىقىمى كېمەيگەن بولسىمۇ، ئەمما باشقا چىقىملار ھەسسىلەپ ئاشقان. مەسىلەن: يېڭى كەلگەن بالىلارغا ياتاق، سىنىپ، تەنتەربىيەمەيدانى، ئىشخانا، كۈتۈپخانا ۋە باشقا تەنتەربىيە ئەسلىھەلىرى بۇلۇپ نەچچەئون ھەسسە مەبلەخ كەتكەن. ئۈچۈنجىدىن، دېھقانلارنىڭ يۈكى ھەسسىلەپ ئاشقان. مەجبۇرى ھالدا شەھەر-بازارلارغا يۆتكەلگەن بالىلار يەنە نۇرغۇن قاتناش ھەققى، تاماق ھەققى، ياتاق ھەققى، دەرىس تۇلۇقلاش ھەققى ۋاھا-كازا ھەقلەرنى ئۈستىگە ئېلىشقا مەجبۇر بولغان. بۇنىڭ بىلەن ئەسلىدىكى تاماقنى ئۈيىدىنلا يەپ چىقىدىغان، ھېچقانداق قاتناش ھەققى، ياتاق ھەققى كەتمەيدىغان بالىلار ئەمدى نۇرغۇن پۇل خەجلەشكە توغراكەلگەن، بۇنىڭ بىلەن دېھقانلارنىڭ يۈكى ئېغىرلاپ كەتكەن، بۇلۇپمۇ قىيىنچىلىقى بار نامراتلار تېخىمۇ نامراتلىشىشقا سەۋەپ بولغان. ئەسلىدىكى شەھەر-يېزىلارنىڭ پەرقىنى كىچىكلىتىش ئەمەس بەلكى چۇڭايتىۋەتكەن. #vhN$H:&q ئۈچۈنجى: مەكتەپەرنى يىغىشتىكى دەسلەپكى باھانە-سەۋەپ « كۈلىمى كىچىك، ئۇقۇتقۇچىلار قۇشۇنى ئاجىز، شارئىتى ناچار...» دېگەنلەردىن ئىبارەت. ئەمما تەتقىقاتلارغا ئاساسىلانغاندا، مەكتەپلەر يىغىلغاندىن كىيىن بالىلارنىڭ ئۈگۈنۈش نەتىجىسىدە ياخشىلىنىش بولمىغان. ئۇنداقتا ئاتالمىش شەھەردىكى ئىسىل مۇھىت، ياخشى ئەسلىھە، داڭلىق ئۇقۇتقۇچىلار يەنە نىمەئۈچۈن بۇبالىلارنىڭ ئۈگۈنۈش نەتىجىسىنى يۇقىرى كۈتۈرەلمىدى؟ يېزاباللىرى شۇنداق دۆتمۇ؟ ياق، ئۇنداق ئەمەس، بۇنىڭىدىكى سەۋەپ كۆپ تەرەپلىمە بۇلۇپ، ئاساسىلىقى بالىلار كىچىكىدىنلا ئاتا-ئانىسى بىلەن بىرگە تۇرىدۇ، شۇنداق بولغاندا ئۇلارنىڭ كۆڭلى توق، رۇھى جەھەتتىن خاتىرجەملىك ھېس قىلىدۇ، مەكتەپلەر يىغىلغاندىن كىيىن بالىلار كىچىكىنەك تۇرۇپلا ئاتا-ئانا ۋە ئۆيدىن ئايرىلىپ، رۇھى جەھەتتىن يىتىمسىرايدۇ، بۇ ئۇلارنىڭ ئۈگۈنۈش نەتىجىسىگە بىۋاستە تەسىر كۆسىتىدۇ. بالىلار يىراقلاردىن كېلىپ ئۇقۇيدىغان بولغاچقا، يولدىكى قاتناش قىيىنچىلىق ۋە ھارغىنلىق مەلۇم جەھەتتىن ئۈگۈنۈش نەتىجىسىگە تەسىر كۆرسىتىدۇ. بالىلار كىچىك بولغاچقا نەچچەمىڭ بالىلار يېتىپ ئۇقۇيدىغان ياتاق تۇرمۇشىغا كۈنەلمەي رۇھى جەھەتتىن بسىمغا ئۇچۇرايدۇ. كىچىكىنەك تۇرۇپلا ئاشخانىلاردا ئۈچىرەتكە تىزىلىپ تاماق ئېلىپ يىيىشمۇ تەس تۇيۇلىدۇ، نەچچەمىڭ كىشىلىك ئاشخانىلارنىڭ تازىلىق ۋە باشقا تەرەپلەردىن تەلەپكە لايىق بۇلىشىمۇ ناتايىن. يىغىلغان مەكتەپتە ئادەم سانى ھەددىدىن كۆپ بولغاچقا، ياتاقتا ئاغرىپ قالغان بالىلار ئاتا-ئانىسىغا ئوخشاش مېھرىبانلىققاتەشبۇلىدۇ-يۇ ئەمما دەمال ئۇنىڭغا ئىرىشەلمەيدۇ. ماناشۇنداق سەۋەپلەر ناھايىتە كۆپ. مانابۇمەسىللەرنىڭ ھەممىسىنى ھەل قىلىش ئۈچۈن پۇل كىتىدۇ، ئەمما يەرلىك ھۈكۈمەت پۇل تىجەش ئۈچۈن قىلىۋاتقان ئىشى بولغاچقا، بۇمەسىلەر يەنىلا ھەل بولمايدۇ. ?Pa(e)8\ ئەۋرىشكەئېلىپ تەكشۈرۈشكە قارىغاندا، نەچچەمىڭ كىشىلىك مەكتەپ ئاشخانىسىنىڭ تاماق قۇۋىتى ئۆلچەمگە يەتمەيدىكەن، ئۇزاق يىل تاماق قۇۋىتى ياخشى بولمىغاچقا، بالىلارنىڭ بەدەن ساپاسى تۈۋەنلەپ، ئاخىرىدا بىرئەۋلات تىنى ئاجىزبالىلار مەكتەپتىن چىقىدىكەن. ئوخشاش ياشتىكى بالىلاربىلەن سېلىشتۇرغاندا بۇبالىلارنىڭ تەن ئىگىزلىكى، ئەقلى سەۋىيىسى، بەدەن ساپاسى، پىسخىك ھالىتى، جەمىيەت ئۇمۇمى ئەخلاقى قاتارلىق جەھەتلەردە ئېغىر مەسىللەر ساقلانغان. دېمەك بىرئەۋلات بالىلار ھەممە جەھەتتىن نابۇت بولماقتا. JT!9LNh;R` بۇبالىلارنىڭ چۇڭى 11-12ياش بولسا كىچىكلىرى بەكلا كىچىك، بالىلار بالدۇرلار ئائىلىسىدىن ئايرىلغىنى ئۈچۈن ئائىلە تەربىيىسىدىن مەھرۇم قېلىش، ئاتا-ئانا مېھرىگە قانماسلىق، كۆڭلىدە مېھرى-مۇھەببەت كەمچىل بۇلۇپ يىتىلىش، پىسخىك جەھەتتىن نۇرمال يىتىلمەسلىك قاتارلىق بىرقاتار زور بەدەل تۈلەيدۇ. بۇلار بەئەينى خۇددى «ماشىنائادەم» بۇلۇپ چوڭ بۇلىدۇ خالاس. 3Pllxq<n ياتاق، تاماق ۋە قاتناش ھەقلىرىگە چىقىنالمىغان ئائىللەر باللىرىنى مەكتەپتىن بالدۇرلا چىكىندۈرۈشكەمەجبۇر بۇلىدۇ. بۇنىڭ بىلەن يەنە بىرتۈركۈم بالىلار نابۇت بۇلىدۇ. {y a
. مانابۇنىڭ بىلەن ئەسلىدىكى «شەھەر يېزىلارنىڭ پەرقىنى كىچىكلىتىش» دېگەن شۇئار قۇرۇق گەپكە ئايلىنىدۇ. qTN%9!0@9 تۆتىنجى: مەكتەپ ماشىنىللىرنىڭ ھادىسىگە ئۇچۇراش مەسىللەر شىددەت بىلەن كۈپەيگەن. يېقىنقى نەچچەيىل مابەينىدە مەكتەپلەرنى يىغىش شامىلى تۈپەيلى كىلىپ چىققان ئۇقۇغۇچىلار ئولتۇرغان مەكتەپ ماشىنىللىرىنىڭ قاتناش ھادىسىگە ئۇچىراش ۋەقەلىرى كۈپەيدى. بالىلار كىچىكىنە تۇرۇپلا ئېچىنىشلىق ئۈلۈپ كەتمەكتە، بۇكىشىنىڭ يۈرىكىنى ئىزىدۇ. HsUh5; خۇلاسە كالام، ئاشۇنداق ئاتالمىش سۈپەتنى ئۆستۈرۈش، مەبلەخ تىجەش شۇئارى ئاستىدىكى مەكتەپلەرنى يىغىش شامىلى ئۇچۇرۇپ نابۇت قىلىۋاتقان يېزاباللىرى قاچانلىققا ھەقىقى مەنىدىكى، قىلچە يالغانچىلىق ئارلاشمىغان ئۇقۇش شارائىتىغا ئىگە بۇلىدۇ؟ مۇشۇخىل خاتا سىياسەتنى تەلۋىلەرچە يولغا قۇيىۋاتقان ئەمەلدارلار ئۆزلىرىنىڭ باللىرىنىڭ ئەنەشۇنداق رۇھى، جىسمانى جەھەتتىن نابۇت بۇلىشىغا چىداپ تۇرالامدۇ؟ ئۈزىنىڭ ئارزۇلىق باللىرىنىڭ قاتناش ھادىسىسىدە ئېچنىشلىق ئۈلۈپ كىتىشىگە چىداپ تۇرالامدۇ؟ نېمەئۈچۈن گوۋۇيۈەننىڭ بۇ«قارار» ىنىڭ 13-ماددىسىدىكى « ئۇقۇغۇچىلارنىڭ ئۈيىگە يېقىن بۇلۇش ، ئۇقۇشىغا قۇلايلىق بۇلۇش پىرىنسىپىدا چىڭ تۇرۇش» دېگەن بەلگىلىمىسى قۇرۇق گەپكە ئايلىنىپ قالىدۇ؟ .c ~z^6x 2010-يىلى، «مەكتەپلەرنى يىغىش» تىكى كۆپلىگەن مەسىللەر تۈپەيلى گوۋۇيۈەن يەنە « مەكتەپلەرنى يىغىپ باشقۇرۇشنى ۋاقتىنچە كىچىكتۇرۇش» دېگەن ئۇقتۇرۇشنى چىقاردى، ئەمما كاللىسى قىزىغان يەرلىك ئەمەلدارلار نىڭ «قىزغىنلىقى» تېخى تۈگۈگىنى يوق. *z)gSX ھەممىمىز سىياسەت يولغا قويغۇچىلارنىڭ ئۈزىنىڭ يۈرىكىنى تۇتۇپ بېقىپ ئاندىن ئەمەلىيەتكە ئۇيغۇن ، ئىنسانىيلىققا ئۇيغۇن، ھەقىقى خەلىقپەرۋەرلىكنى ئەكىس ئەتتۈرەلەيدىغان سىياسەتلەرنى يولغا قۇيىشىغا تەشنابىز. \D(3~y> مەنبە ئەلكۇيى مۇنبىرى

 مەن 11 يىل ئوقۇغۇچى ، 29 يىل ئوقۇتقۇچى بولدۇم . مۇشۇ 40 يىلىمغا ھەمرا بولغان ئۇيغۇر مائارىپىغا نەزەر سالسام ، " ئۇيغۇر مائارىپى ئۇۋال مائارىپكەن " دېگەن خۇلاسىگە كېلىمەن : H({m1v ~R 1966- يىلىدىن 1976 – يىلىغىچە " مەدەنىيەت زور ئىنقىلابى " ئېلىپ بېرىلدى . بۇ چاغدا مائارىپىمىزنىڭ قانداق بولغانلىقىنى مەن سۆزلىمىسەممۇ ، كۆپچىلىككە بىلىدۇ . 1970– يىلىدىن 1973 – يىلىغىچە " مائارىپنى ئىشلەپچىقىرىش ئەمگىكى بىلەن بىرلەشتۈرۈش كېرەك " دېگەن چاقىرىق بىلەن مەكتەپلەر تاقىۋىتىلىپ ، ئوقۇتقۇچى - ئوقۇغۇچىلار ئېتىزلىققا ھەيدىۋىتىلدى . 1970 –يىلىدىن 1980 – يىلىغىچە ستالىننىڭ "لاتىنچىنى ئومۇملاشتۇرۇش " دېگەن بۇيرۇقى باشقا مىللەتلەردىن چەتنەپ ئۆتۈپ ، يەنە ئاناي تاپماق ئاسان بولغان ئۇيغۇر مائارىپىدا ئۆز كۈچىنى نامايەن قىلدى . بۇنىڭ بىلەن ئۇيغۇر مائارىپى 10 يىل يېڭى يېزىق دېگەن يېزىقتا ئوقۇتۇش ئېلىپ باردى . 1982- يىلى ئۇيغۇر مائارىپى ئۆز يېزىقىمىزغا قايتتى . بۇنىڭ بىلەن 1970 – يىلىدىن 1980 -يىلىغىچە بولغان 10 يىلدا يېڭى يېزىقتا ئوقۇغان ئوقۇغۇچىلار ساۋاتسىزلارغا ئايلاندى . ئەسلى يېزىقىمىزغا قايتىپ ئەمدىلا بىر ئىزغا چۈشۈش قەدىمىنى باسقان مائارىپىمىزنىڭ رولچىلىرى مائارىپىمىزنى " ياپونچە مائارىپ " دېگەن يۈلۈنۈشكە ھەيدىدى . بۇنىڭ بىلەن ئوقۇغۇچىلارنى قوللىرىنى ئارقىغا قىلىپ ھەيكەلدەك ئولتۇرغۇزۇپ دەرس ئۆتۈش باشلىنىپ كەتتى . بۇ خىل ئوقۇتۇش 10 يىلدەك داۋاملاشقاندىن كېيىن ، مائارىپ رولچىلىرىمىز " نىشان خاتا بولۇپ قاپتۇ " دەپ ، مائارىپ پاراخوتىمىزنى ئامىرىكىغا قاراپ ھەيدىدى . بۇنىڭ بىلەن ئوقۇغۇچىلار دەرس ۋاقتىدا بىر نەرسە يىگۈسى كەلسە ، يەۋەرسە بولىدىغان ، ئەركىن – ئازادە ئوقۇتۇش يولغا قويۇلدى . بۇ خىل ئوقۇتۇشتا بەش يىلدەك مۇساپىنى باسقاندىن كېيىن ، مائارىپ پاراخوتىنىڭ رولچىلىرى مائارىپ پاراخوتىمىزنى كاناداغا قارىتىپ ھەيدىدى . بۇنىڭ بىلەن ئوقۇغۇچىلارنى گۇرۇپپىلاشتۇرۇپ ئولتۇرغۇزۇپ ئوقۇتۇش ئېلىپ بېرىلدى . كاناداغا قاراپ ئىككى يىلدەك ماڭغاندا " جۇڭگو ھۆكۈمىتى چادقىرۋىتىپتۇ " دېگەن بىر بۇيرۇق كەلدى . بۇنىڭ بىلەن باشقا ئوقۇتۇشلارنى تاشلاپ قويۇپ " قوش تىل مائارىپى"نى باشلاپ كەتتۇق . سولچىللىق ئاتا – بوۋىسىدىن قېنىدا مىراس قالغان بەزى ئوقۇتقۇچىلىرىمىز " قوش تىل مائارىپى" دېگەننى " خەنزۇ تىلى مائارىپى " دەپ چۈشىنىپ ، دەرسنى خەنزۇ تىلىدا ئۆتۈشكە باشلىدى . يۇقۇرىغا ياخشىچاق بولۇشنىلا ئويلايدىغان بەزى ئەمەلدارلىرىمىز "دەرسنى خەنزۇ تىلىدا ئۆتسە ياخشى بولىدىكەن " دېيىشىپ ، تەبىئىي پەن دەرسلىكلىرىنى خەنزۇ تىلىدىلا چىقىرىش تەلىۋىنى ئوتتۇرىغا قويۇشتى . بۇنىڭ بىلەن بىر چوڭ سەكرەپ ئىلگىرلەش يۈز بېرىپ ، تەبىئىي پەن دەرسلىكلىرى خەنزۇ تىلىدا چىقىرىلدى . مائارىپىمىزنى باشقۇرۋاتقانلارمۇ مەيلى باشلانغۇچتا قوش تىلدا ئوقۇغانلار بولسۇن ياكى قوش تىلدا ئوقۇتۇش بۇيرۇقى چۈشۈشتىن ئىلگىرى باشلانغۇچنى پۈتتۈرۈپ بولغانلار بولسۇن ھەممىسىنىلا "تەبىئىي پەنلەرنى خەنزۇ تىلىدا ئۆگىنىسەن " دېگەن بىر تاياق بىلەن ھەيدەپ ماڭدى . بۇنىڭ بىلەن " مايسىنى تارتىپ ئۆستۈرۈش " يۈز بەردى . بەزى سىنىپلاردا خەنزۇ تىلىدا چىقىرىلغان دەرسلىكنى ئوقۇپ چۈشىنىدىغان ئوقۇغۇچى تۆتتىن بىرىگىمۇ يەتمىدى . ئوقۇپ چۈشىنىشى تۆتتىن بىرىگە يەتمىگەن ئوقۇغۇچى ئەسلىدىلا ئۆگەنمەك ئىنتايىن قېيىن بولغان ماتىماتىكا قاتارلىق تەبىئىي پەنلەرنى قانداقمۇ چۈشىنىپ ماڭالىسۇن . سۈپەت بولۇپمۇ تەبىئىي پەندىكى سۈپەت ئەلەلىيەتتە ئىنتايىن تۈۋەن بولدى ، لېكىن ، تەكشۈرۈش كەلگەندە بۇنى مەلۇم ئامال – چارىلەرنى قوللىنىپ چاندۇرماي كەلدۇق . g yhy0 مېنىڭچە ، يۇقارقىدەك "چوڭ سەكرەپ ئىلگىرلەش" ، " مايسىنى تارتىپ ئۈستۈرۈشلەر " ھەرگىزمۇ ئىلمىي تەرەققىيات بولمىسا كېرەك . ئۇ پەقەت ، يۇقۇرىغا ياخشىچاق بولۇپ ، ئەمەلنى ئۈستۈرىۋالغۇچىلىكلا كۆرگىلى بولىدىغان پايدا . 1950 – يىلىدىن 1960 – يىلىغىچە بولغان ئارىلىقتا يېزا ئىگىلىكى ۋە سانائەتتە " چوڭ سەكرەپ ئىلگىرلەش " بولۇپ بۇ چاغدا نۇرغۇن ئەمەلدارلار ئەمەللىرى ھەسسىلەپ ئۆسكەن . كېيىن ، ھۆكۈمەت ئەمەلىي تەكشۈرۈش ئېلىپ بېرىپ ، ئەمەلدارلار پايدىلانغان " چوڭ سەكرەپ ئىلگىرلەش " ، " مايسىنى تارتىپ ئۈستۈرۈش "تىن دۆلەت ۋە خەلقنىڭ ئىنتايىن چوڭ زىيان تارتقانلىقىنى ، سانائەت ۋە يېزا ئىەىلىكىدە ئىلگىرلەش ئەمەس ، چېكىنىش بولغانلىقىنى ئېنىقلاپ چىققان . لېكىن ، شۇ چاغدىكى يېزا ئىگىلىكى ، سانائەتتە يۈز بەرگەن " چوڭ سەكرەپ ئىلگىرلەش " ، " مايسىنى تارتىپ ئۈستۈرۈش "لەرنىڭ ۋارىسلىرى " ئەمدى قالايمىقان قىلىنمىغان ئۇيغۇر مائارىپى قاپتۇ " دەپ " چوڭ سەكرەپ ئىلگىرلەش " ، " مايسىنى تارتىپ ئۈستۈرۈش "نى ھازىر ئۇيغۇر مائارىپىغا ئېلىپ بېرىۋاتىدۇ . بۇنىڭغا مېنىڭچە ، پارتىيە ۋە دۆلەت رەھبەرلىرى ناھايىتى ھۇشيار بولۇشى كېرەك . چۈنكى ، مائارىپتا زىيان تارتىش يېزا ئىەىلىكىدە ، سانائەتتە زىيان تارتىشقا پەقەتلا ئوخشىمايدۇ . كېيىن ، "ئەستا " دەپ پۇشايمان قىلغان بىلەن ئورنىغا كەلمەيدۇ .
{7;QZk( ئۇيغۇر مائارىپىدىن ئىبارەت پاراخوتنىڭ رولىنى تۇتقانلارغا مېنىڭ دەيدىغىنىم : سىلەر بۇ پاراخوتنى تەرەپ – تەرەپكە ھەيدەۋەرمەڭلار ، چۈنكى بۇ سىلەرنىڭ دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىنى ئايلىنىپ ساياھەت قىلىدىغان ساياھەت پاراخوتىڭلار ئەمەس . بۇ دېگەن ئۇيغۇر خەلقىنىڭ مائارىپى ! سىلەر ئەمدى ساياھەتنى توختىتىپ ، پاراخوتنى تەكلىماكان گىرۋەكلىرىگە ھەيدەپ كېلىپ ، پاراخوتتىن چۈشۈپ ، تۆگىلەرگە مىنىپ ، شىنجاڭدىن ئىبارەت بۇ قۇرغاق ئانا زېمىنىمىزنى بىر ئايلىنىپ چىقىڭلار . شۇنداق قىلغىنىڭلاردىلا ، سىلەر دۇنيانى ئايلىنىپ تاپالمىغان ئۇيغۇر پائارىپىنى تاپالايسىلەر ! ھازىر مائارىپنى دۇنياغا يۈزلەندۈرەيلى دېيىلىۋاتىسىلەر ، بىردەم ئۇنداق مائارىپنى ، بىردەم مۇنداق مائارىپنى يولغا قويۇپ ، تېخىچە ئۆزىنى تاپالمايۋاتقان ئۇيغۇر مائارىپىنى قانداقمۇ بىراقلا دۇنياغا يۈزلەندۈرگىلى بولسۇن . بۇ خۇددى " نىسىگە بەرسە پۈتۈن دۇنيانى سېتىۋالىمەن " دېگەندەك گەپقۇ . بىز ئالدى بىلەن ئۇيغۇر مائارىپىنى تاپايلى . ئۇنى تېپىپ ئالدى بىلەن شىنجاڭغا يۈزلەندۈرەيلى . شىنجاڭغا يۈزلەندۈرۈپ بولۇپ ، ئىچكىرىي ئۆلكىلەرگە يۈزلەندۈرەيلى ، ئىچكىرىي ئۆلكىلەرگە يۈزلەندۈرۈپ بولۇپ ، ئاندىن دۇنياغا يۈزلەندۈرۈشنى ئويلىشايلى . IM5[O}aq سۆزۈمنى خۇلاسىلىغاندا ، ئۇيغۇر مائارىپى بىز ئۇيغۇرلارنىڭ مائارىپى . بىز ئۇيغۇرلار بۇ مائارىپنىڭ ئىگىسى . شۇڭا ھەر بىر ئۇيغۇر پۇقراسى دۇنيانىڭ ھەر قايسى تەرەپلىرىگە ۋە باشقا مىللەتلەرگە تەلمۈرۈش نەتىجىسىدە ئۆز خاسلىقىنى يوقۇتۇپ ، تونۇغۇسىز بىچارە ۋە ئۇۋالچىلىقتا قېلىۋاتقان ئۇيغۇر مائارىپىغا كۆڭۈل بۆلەيلى . ئۇنىڭ ئۆزىنى تېزرەك تېپىپ جۇڭگوغا ، دۇنياغا تونۇلۇشى ئۈچۈن كۈچ چىقىرايلى ! Wh~,?}laj

ئۇيغۇر قىزلىرى بۇنى كۈرۈڭلار كەل ھەي سۈيۈملۈك ئۇيغۇر قىزى ،ساڭا بۇ نەسھەتلەرنى قىلاي، ئۇلارنى ياخشى ئۆگىنىپ ئەمەل قىلساڭ، ئۆمۈر بۇيى راھەتتە ياشايسەن، ئۆمۈر يولدىشىڭ بىلەن ھېچ قاچان ئاراڭلار بۇزۇلمايدۇ. بۇ دۇنيادا بەخىتلىك ياشىغانغا ئوخشاش ئاخىرەتتىمۇ خوشال ياشايسەن، مەڭگۈ بەخت -سائادەتكە ئېرىشىسەن. 1.قانائەتلىك بول، يەنى ئۆمۈر يولدىشىڭ كەلتۈرگەن ئۇزۇق-تۈلۈك، كىيىم -كېچەكنىڭ ھەممىسىنى مەمنۇنىيەت بىلەن قوبۇل قىلغىن. چۈنكى قانائەت قەلىبكە ھۇزۇر بېغىشلايدۇ. 2.ئېيتىلىۋاتقان گەپلەرنى دائىم قۇلاق سېلىپ ئاڭلا ۋە ھەمىشە ئىتائەتمەن بول. ئۆمۈر يولدىشىڭغا ئىتىراز بىلدۈرمە. ئۇنىڭ بىلەن ھەم پىكىر ۋە بىر نىيەتتە بولۇشقا ھەركەت قىل. بۇنداق ھەركەتلەر بىلەن جانابى ئاللاھۇ تائالانىڭ رازىلىقىغا ئېرىشىسەن. 3.يولدۇشىڭنىڭ كۆزى چۈشىشى مۇمكىن بولغان ھەممە جايغا ئىتىبار بەر، شۇنداق قىلغىنكى، ئۇنىڭ كۆزى زىنھار قالايمىقان ھالەتلەرگە چۈشمىسۇن. 4.يامان ھىد چىقىش ئېھتىمالى بولغانلىكى نەرسە ۋە يەرلەرگە دىققەت قىل، ئۇلارنى تېپىپ تازلا. ئۆيىڭدىن دائىم خۇشپۇراقلار ئۈزۈلمىسۇن. چۈنكى پاكىزلىق ئىماننىڭ يېرىمىدۇر. 5.شۇنى ياخشى بىل، تازلىق ۋە لاتاپەت سۇغا باغلىق. ھەرقانداق نەرسە سۇ بىلەن پاكىز بۇلىدۇ. ئۆيلەردە سۇنىڭ پاكىز بۇلۇشىغا دىققەت قىل. 6.يولدۇشىڭنىڭ تاماقلىنىش سائىتى ۋە ئۇيقۇ ۋاقتىغا دىققەت قىل، تاماقنى ھەمىشە ئۇنىڭ ئادىتى بۇيىچە تەييارلا. ۋاقتىدا ئۇخلاش ئۈچۈن ئىشىڭنى ۋاقتىدا تۈگەت. چۈنكى، ئاچلىق ۋە ئۇيقۇسىزلىق خاپىلققا سەۋەپ بۇلىدۇ. 7.ئۆيۈڭدىكى مال -مۈلۈك ۋە جازىلارغا ئېھتىيات قىل، ئۇلارنى پاكىز تۇت. ئۆيۈڭدىن چاڭ -تۇزاڭ نىرى كەتسۇن. 8.يولدۇشىڭنىڭ يېقىنلىرىغا چىرايلىق مۇئامىلىدە بول، بۇ سىنىڭ ياخشىلىقىڭنى بىلدۈرىدۇ. بىراۋغا مۇئامىلە قىلغاندا ئۇچۇق-يۇرۇق دوستانە بول. 9.يولدۇشىڭنىڭ سىرلىرىنى زىنھار باشقىلارغا تىنما. ئەگەر سىرلىرىنى ئەتراپقا يايساڭ، سەندىن رەنجىيدۇ. بىۋاپالىق يولىغا كىرىپ قېلىشى مۇمكىن. 10.يولدۇشىڭنى ھۆرمەت قىل. بۇيرۇقلىرىنى بېجىر. گەپ قايتۇرۇپ جاۋاپلاشما. ئەگەر ئۇنىڭغا قارشى چىقىپ جاۋاپلاشساڭ، ئاچچىقى كىلىپ رەنجىشىگە ھەتتا دۈشمەن كەبى ھەركەت قىلىشىغا سەۋەپ بولىسەن. يولدۇشىڭنىڭ غەمكىن ۋەخاپا بولغاندا ئۆزۈڭنى خۇرسەن تۇتما. ئۇنىڭ غەم -ئەندىشىگە شىرىك بول ھەم سەن شۇنداق كەيىپىياتتا بول. قىسقىسى ،ئەي سۈيۈملۈك ئۇيغۇر قىزى، سەن يولدىشىڭىنى قانچىلىك ھۆرمەت قىلساڭ شۇنچىلىك ھۆرمەتكە، مۇھەببەتكە ئېرىشىسەن. ھەمىشە ئەخلاقلىق، ئىپپەتلىك بول. «ئاياللارنىڭ ئەڭ گۈزىلى ھايا ۋە ئىپپەت پەردىسىگە ئورۇنغانلاردۇر»

جۇڭگو ئۇيغۇرچە رادىيو تورى 25-مارت بېيجىڭ خەۋىرى: دەرس ئۆلچىمى ئېلىمىزدىكى مىليونلىغان ئوتتۇرا، باشلانغۇچ مەكتەپ ئوقۇغۇچىلىرىنىڭ نېمىنى ئۆگىنىشى، ئوقۇتقۇچىلارنىڭ نېمىنى ئۆگىتىشى، نېمىدىن ئىمتىھان ئېلىشى، دەرسلىكلەرنى قانداق تۈزۈشى قاتارلىق مۇھىم مەزمۇنلارغا مۇناسىۋەتلىك. بۇ يىل 9-ئايدا، «ئوقۇغۇچىلارنىڭ يېڭىلىق يارىتىش روھىنى يېتىشتۈرۈش»نى ئاساس قىلغان يېڭى دەرس ئۆلچىمى ئون يىل ئىشلىتىلگەن دەرس ئۆلچىمى تۈزىتىلمە نۇسخىسىنىڭ ئورنىنى ئالىدۇ.

　　بۇ قېتىم ئېلان قىلىنغان مەجبۇرىيەت مائارىپىنىڭ يېڭى دەرس ئۆلچىمىدە، باشلانغۇچ مەكتەپ 3-، 4-يىللىق ئوقۇغۇچىلىرى يازىدىغان خەت سانى ئىلگىرىكى ئىككى مىڭ خەتتىن 1600 ئەتراپىغا ئازايتىلىدۇ. بىر قىسىم ساۋات خاراكتېرلىك ئوقۇتۇش تەلىپىگە قارىتا، ئىلگىرىكى تونۇش ۋە ئۆزلەشتۈرۈش سەۋىيەسى چۈشىنىش، بىلىش سەۋىيەسىگە تەڭشىلىدۇ.

　　يېڭى دەرس ئۆلچىمىدە ئوقۇغۇچىلارنىڭ تۈرلۈك ئىقتىدارلىرىنى يېتىشتۈرۈش تېخىمۇ تەكىتلەندى. «ئىنگلىز تىلى»نىڭ يېڭى دەرس ئۆلچىمىدە، باشلانغۇچ مەكتەپ ئوقۇغۇچىلىرىنىڭ ئىنگلىز تىلى ئۆگىنىشكە باشلىغاندىكى ئوقۇتۇش مەزمۇنى ۋە تەلىپى-ئوقۇغۇچىلار ئىگىلىيەلەيدىغان تۈرلۈك تىل ماھارىتىنى ئاساس قىلدى.ماتېماتىكا دەرسىنىڭ يېڭى ئۆلچىمىدە، «ماتېماتىكا ئىدىيەسى» دېگەن يېڭى مەزمۇن تۇنجى قېتىم كۆپەيتىلىپ، ئوقۇغۇچىلارنىڭ ماتېماتىكىلىق تەپەككۇر قىلىپ، ئەمەلىي مەسىلىلەرنى ھەل قىلىشنى ئۆگىنىشىگە ئاسانلىق تۇغدۇرۇلدى.

　　يېڭى دەرس ئۆلچىمىگە ئالەم قاتنىشى، دېڭىز سۈيىنى تۇزسىزلاشتۇرۇش، ھىدروگېن ئېنېرگىيە قىلىنغان ئاپتوموبىل قاتارلىق يېڭى پەن-تېخنىكا نەتىجىلىرى كىرگۈزۈلۈش بىلەن بىر ۋاقىتتا، يەنە جۇڭخۇا تېبابەت دورىلىرى، ھۆسنخەت، چوت قاتارلىق جۇڭخۇا مىللەتلىرىنىڭ مۇنەۋۋەر ئەنئەنىۋى مەدەنىيىتى ئوتتۇرا، باشلانغۇچ مەكتەپ ئوقۇتۇشىغا كىرگۈزۈلدى.

　　ئىگىلىنىشىچە، تولۇق ئوتتۇرا مەكتەپنىڭ تۈرلۈك پەنلىرىنىڭ ئۆلچىمىگە تۈزىتىش كىرگۈزۈش خىزمىتى بۇ يىل باشلىنىدىكەن.
مەنبە: جۇڭگو ئۇيغۇرچە رادىئو تورى

 [ يوللۇغۇچى:hasanjan | ۋاختى:2009-03-12 13:06:00 | ئاپتۇرى: | مەنبە: | كۈرۈلىشى:6648قېتىم ] 1) 40گرام سۆلەپ مىسرى سوقۇلۇپ، 100گرام ھەسەلگە ئارىلاشتۇرۇلۇپ مەلھەم قىلىنىپ، كۈنىگە ئىككى- ئۈچ قېتىم، ھەرقېتىمدا ئون گرامدىن ئىستىمال قىلىپ بېرىلسە، بۆرەك ئاجىزلىق ۋە جىنسىي ئاجىزلىققا شىپا بولىدۇ، ئۇيقۇنى ياخشىلاپ، بەدەننى سەمرىتىدۇ. 2) 40گرام كۈدۈر، 20گرام زەنجىۋىل ئايرىم- ئايرىم سوقۇلۇپ، 200گرام ھەسەلگە ئارىلاشتۇرۇلۇپ مەلھەم قىلىنىپ، كۈنىگە بىر- ئىككى قېتىم، ھەر قېتىمدا ئون گرامدىن ئىستېمال قىلىپ بېرىلسە، بۆرەك ئاجىزلىق، جىنسىي ئاجىزلىققا شىپا بولىدۇ، ئادەمنىڭ ئەستە تۇتۇش قابىلىيتىنى ئاشۇرىدۇ. 3) 100گرام تەرەنجىۋىل (يانتاق شېكىرى) مۇۋاپىق مىقداردىكى ئىسسىق سۇدا ئېرىتىلگەندىن كېيىن، بۇ ئېرىتمە سۈزۈۋېتىلىپ 300گرام يېڭى كالا سۈتىگە ئارىلاشتۇرۇلۇپ، سۇس ئوتتا قويۇلغۇچە قاينىتىلىپ، كۈنىگە ئۈچ قېتىم، ھەر قېتىمدا 20گرامدىن ئىچىلىدۇ. بۇ دورا بۆرەك ئاجىزلىق بىلەن جىنسىي ئاجىزلىققا شىپا بولغاندىن باشقا، ئۇيقۇسىزلىق، تولا چۈش كۆرۈش، ئورۇقلۇق ۋە ئومومىي بەدەن ئاجىزلىق قاتارلىقلاردىن قۇتۇلۇشتا ياخشى ئۈنۈم بېرىدۇ. 4) 20گرام نوقۇت، 20گرام سۆلەپ مىسرى يۇمشاق سوقۇلۇپ، 100گرام ھەسەلگە ئارىلاشتۇرۇلۇپ، كۈنىگە ئىككى- ئۈچ قېتىم، ھەرقېتىمدا ئون گرامدىن ئىستېمال قىلىپ بېرىلسە، بۆرەك ئاجىزلىق ۋە جىنسىي ئاجىزلىققا شىپا بولغاندىن باشقا، مەنى تۇتالماسلىققىمۇ شىپا بولىدۇ. 5) 20گرام شاقاقۇل، ئون گرام كاۋاۋىچىن، ئون گرام سەۋزە ئۇرۇقى سوقۇلۇپ، 100گرام ھەسەلگە ئارىلاشتۇرۇلۇپ، كۈنىگە ئىككى- ئۈچ قېتىم، ھەر قېتىمدا 15گرامدىن ئىستېمال قىلىپ بېرىلسە، بۆرەك ئاجىزلىق، جىنسىي ئاجىزلىققا شىپا بولغاندىن باشقا، ئەر- ئاياللاردىكى سىزلام (سۆزنەك) كېسىلىگىمۇ شىپا بولىدۇ. 6) ئالدى بىلەن 50گرام بادام مېغىزى، 50گرام پىستە مېغىزى، 30گرام پىياز ئۇرۇقى، 20گرام ئۇسۇڭ ئۇرۇقى تەييارلىنىدۇ، ئاندىن بادام مېغىزى بىلەن پىستە مېغىزى ئايرىم، قالغانلىرى بىرلەشتۈرۈلۈپ سوقۇلۇپ، 300گرام ھەسەلگە ئارىلاشتۇرۇلۇپ، كۈنىگە ئىككى- ئۈچ قىتىم، ھەر قېتىمدا 15گرامدىن ئىستىمال قىلىنسا، بۆرەك ئاجىزلىق بىلەن جىنسىي ئاجىزلىققا شىپا بولغاندىن باشقا، سەۋدادىن بولغان ئۇيقۇسىزلىققا شىپا بولىدۇ، ئادەمنىڭ زېھنىنى ئاچىدۇ. 7) 50گرام ياڭاق مېغىزى، 50گرام ئاقلانغان كۈنجۈت، 20گرام چامغۇر ئۇرۇقى، 20گرام زەنجىۋىل، 20گرام بىدە ئۇرۇقى تەييارلىنىدۇ. ياڭاق مېغىزى بىلەن كۈنجۈت ئايرىم، قالغانلىرى بىرلەشتۈرۈپ سوقۇلۇپ، 400گرام ھەسەلگە تەكشى ئارىلاشتۇرۇلۇپ، كۈنىگە ئىككى قېتىم، ھەر قېتىمدا 15گرامدىن ئېستىمال قىلىنسا، بۆرەك ئاجىزلىقى بىلەن جىنسىي ئاجىزلىققا شىپا بولىدۇ. 8) 30گرام ھۆل زەنجىۋىلنى پاكىز يۇيۇپ پوستىدىن ئاجرىتىپ، 90مىللىلىتىر سۇ بىلەن پىشۇرغاندىن كېيىن سۈزۈۋىلىنىپ، ئۇنىڭ سۈيىنى 90گرام ھەسەل بىلەن قاينىتىپ، قىيامى تەڭشەلگەندە سۈزۈۋىلىنغان زەنجىۋىلنى قىيامغا سېلىپ مۇراببا تەييارلاپ، مۇراببا كۈنىگە ئۈچ قېتىم، ھەر قېتىمدا تاماقتىن كېيىن ئون گرامدىن ئىستېمال قىلىنىدۇ. ئەگەر ھۆل زەنجۋىل تېپىلمىسا، نەمخۇش يەرگە ئورەك كولاپ، قۇرۇق زەنجىۋىلنى ئورەككە سېلىپ، ئورەكنىڭ ئۈستىگە ھۆل قۇم تۆكۈپ، زەنجىۋىل 20كۈنگىچە كۈندە بىر قېتىم ئارىلاشتۇرۇپ بېرىلسە، ھۆل ھالەتكە كېلىدۇ. بۇ دورا بۆرەك ئاجىزلىقى ۋە جىنسىي ئاجىزلىققا شىپا بولغاندىن باشقا، ئاشقازان ئاجىزلىق، نېرۋا ئاجىزلىق، دوۋساقنى سوغۇق ئېلىپ كېتىش، قېرىلاردىكى سۈيدۈك تۇتۇلۇش قاتارلىقلارغا شىپا بولىدۇ. يۇقۇرقى رېتسىپلارنى ئەرلەرلا ئىشلىتىپ قالماستىن، ئاياللار ئىشلەتسىمۇ بولىدۇ، قايسى ئۇسۇلنى قوللىنىشتىن قەتئىينەزەر، دورا ئىستېمال قىلغۇچى دورىنى ئۆزىنىڭ كېسەللىك ئەھۋالى، ياش قۇرامى، بەدەن قۇۋۋىتىگە قاراپ بىر ئايدىن ئۈچ ئايغىچە كۆرسىتىلگەن ئۆلچەم بويىچە ئۈزۈلدۈرمەي ئىشلىتىشى لازىم. دورىلارنى ھەسەلگە ئارىلاشتۇرۇشتىن بۇرۇن ھەسەلنى قاچىغا ئېلىپ، قاچىنى قايناۋاتقان سۇغا چىلاپ ھەسەلنى ئېرىتىپ، ھەسەلنىڭى كۆپۈكىنى ئېلىۋىتىپ ھەسەل قولنى كۆيدۈرمىگىدەك دەرىجىدە سوۋۇغاندىن كېيىن، ھەسەلنىڭ ئۈستىگە دورىلارنى سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپ مەلھەم قىلىش، مەلھەم پۈتۈنلەي سوۋۇپ بولغىچە قاچىنىڭ ئاغزىنى ياپماسلىق كېرەك. بۇ دورىلارنى ئىستېمال قىلىۋاتقاندا سوغۇق سۇ، سوغۇق ئىچىملىك ۋە ئىسپىرتلىق ئىچىملىكلەردىن پەرھىز تۇتۇش، مۇۋاپىق تۈردە بەدەن چېنىقتۇرۇشقا ئەھمىيەت بېرىش لازىم.

[ يوللۇغۇچى:hasanjan | ۋاختى:2009-03-10 19:30:35 | ئاپتۇرى: | مەنبە: | كۈرۈلىشى:1836قېتىم ] 1.ﺋﻪﺗﯩﮕﯩﻨﻰ ﺑﺎﺵ ﻗﯧﻴﯩﺶ:ﻧﻮﺭﻣﺎﻝ ﺋﻪﻫﯟﺍﻝ ﺋﺎﺳﺘﯩﺪﺍ ﺋﻪﺗﯩﮕﻪﻧﺪﻩﺋﻮﺭﻧﯩﺪﯨﻦﺗﯘﺭﻏﺎﻧﺪﺍ ﺯﯦﻬﻨﻰ ﺋﯘﭼﯘﻕ ﺑﻮﻟﯘﺵ ﻛﯧﺮﻩﻙ.ﺋﻪﮔﻪﺭ ﺋﻪﺗﯩﮕﻪﻧﺪﻩ ﺋﻮﺭﻧﯩﺪﯨﻦﺗﯘﺭﻏﺎﻧﺪﺍ ﺑﺎﺵ ﺋﯧﻐﯩﺮﻟﯩﺸﺶﻳﺎﻛﻰ ﺑﺎﺵ ﻗﯧﻴﯩﺶ ﺋﺎﻻﻣﻪﺗﻠﯩﺮﻯ ﺑﺎﻳﻘﺎﻟﺴﺎ،ﺑﯘ ﺑﻮﻳﯘﻥﺋﻮﻣﯘﺭﺗﻘﺎ ﺳﯚﯕﯩﻜﻰ ﺋﯚﺳﯜﺵ ﯞﻩ ﻗﺎﻧﻨﯩﯔ ﻳﯧﭙﯩﺸﻘﺎﻗﻠﯩﻖﺩﻩﺭﯨﺠﯩﺴﻰ ﺋﯧﺸﯩﭗ ﻛﯧﺘﯩﺶﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻖ ﻛﯧﺴﻪﻟﻠﻪﺭﺩﯨﻦ ﺑﯩﺸﺎﺭﻩﺕ ﺑﯩﺮﯨﺪﯗ،ﭼﯜﻧﻜﻰ ﺑﻮﻳﯘﻥ ﺋﻮﻣﯘﺭﺗﻘﺎﺳﯚﯕﯩﻜﻰ ﺋﯚﺳﺴﻪﺋﺎﺭﺗﯧﺮﯨﻴﻠﻪﺭﻧﯩﯔ ﺑﯧﺴﯩﻠﯩﺶ ﺋﯧﻬﺘﯩﻤﺎﻟﻰ ﺑﻮﻟﻐﺎﭼﻘﺎ ﭼﻮﯓ ﻣﯧﯖﯩﻨﯩﯔ ﻗﺎﻥ ﺑﯩﻠﻪﻥﺗﻪﻣﯩﻨﻠﯩﻨﯩﺸﻰﺗﻮﺳﺎﻟﻐﯘﻏﺎ ﺋﯘﭼﺮﺍﻳﺪﯗ.ﻗﺎﻧﻨﯩﯔ ﻳﯧﭙﯩﺸﻘﺎﻗﻠﯩﻖ ﺩﻩﺭﯨﺠﯩﺴﻰ ﺋﯧﺸﯩﭗ ﻛﻪﺗﺴﻪﻗﺎﻥ ﺋﯧﻘﯩﻤﻰ ﺋﺎﺳﺘﯩﻼﭖﻗﺎﻧﺪﯨﻜﻰ ﺋﻮﻛﺴﯩﮕﯧﻦ ﻣﯩﻘﺪﺍﺭﻯ ﺗﯚﯞﻩﻧﻠﻪﻳﺪﯗ.ﭼﻮﯓ ﻣﯧﯖﯩﻨﯩﯔ ﻗﺎﻥﯞﻩ ﺋﻮﻛﺴﯩﮕﯩﻦ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺗﻪﻣﯩﻨﻠﯩﻨﯩﺸﯩﻤﯘﺗﻮﺳﺎﻟﻐﯘﻏﺎ ﺋﯘﭼﺮﺍﻳﺪﯗ،ﺋﯘﻧﯩﯔ ﺋﯜﺳﺘﯩﮕﻪ ﻗﺎﻧﻨﯩﯔﻳﯧﭙﯩﺸﻘﺎﻗﻠﯩﻖ ﺩﻩﺭﯨﺠﯩﺴﯩﻨﯩﯔ ﺋﯧﺸﯩﭗ ﻛﯧﺘﯩﺶ ﺋﯧﻬﺘﯩﻤﺎﻟﻰﺋﺎﺩﻩﺗﺘﻪ ﺋﻪﺗﯩﮕﯩﻨﻰ ﻳﯘﻗﯩﺮﻯﺑﻮﻟﯩﺪﯗ،ﺷﯘﯕﺎ ﺳﻪﻫﻪﺭﺩﯨﻜﻰ ﺑﺎﺵ ﻗﯧﻴﯩﺶ ﺑﺎﺵ ﺋﯧﻐﯩﺮﻟﯩﺸﺸﻼﺭ ﻛﯚﭘﯩﻨﭽﻪﺑﻮﻳﯘﻥ ﺋﻮﻣﯘﺭﺗﻘﺎﻛﯧﺴﯩﻠﻰ ﻳﺎﻛﻰ ﻗﺎﻧﻨﯩﯔ ﻳﯧﭙﯩﺸﻘﺎﻗﻠﯩﻘﻰ ﺋﯧﺸﯩﭗ ﻛﯧﺘﯩﺶ ﻛﯧﺴﻪﻟﻠﯩﻜﻠﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ. 2.ﺑﺎﻟﺪﯗﺭﺋﻮﻳﻐﯩﻨﯩﭗ ﻛﯧﺘﯩﺶ ﯞﻩ ﺋﯘﻳﻘﯘﺳﯩﺰﻟﯩﻖ:ﺑﻪﺯﻯ ﻳﺎﺷﺎﻧﻐﺎﻥ ﺋﺎﺩﻩﻣﻠﻪﺭ ﺋﻪﺗﯩﮕﻪﻧﻠﯩﻜﻰ ﺳﺎﺋﻪﺕ 4-5ﻟﻪﺭﺩﯨﻼﺋﻮﻳﻐﯩﻨﯩﭗ ﻛﯧﺘﯩﭗ ﭼﺎﺭﭼﺎﺵ ﯞﻩ ﻣﺎﻏﺪﯗﺭﺳﯩﺰﻟﯩﻖ ﻫﯧﺲ ﻗﯩﻠﯩﺪﯗ،ﻗﺎﻳﺘﺎﺋﯘﺧﻠﯩﻴﺎﻟﻤﺎﻳﺪﯗ،ﺑﻪﻟﻜﻰﺋﻮﻳﻐﺎﻧﻐﺎﻧﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ ﺋﺎﺯﺭﺍﻗﻤﯘ ﻳﯧﻨﯩﻜﻠﯩﻚ ﻫﯧﺲﻗﯩﻠﻤﺎﻳﺪﯗ،ﺋﻪﻛﯩﺴﭽﻪ ﺋﯩﭽﻰ ﺳﯩﻘﯩﻠﯩﭗ ﺑﯩﺌﺎﺭﺍﻡﺑﻮﻟﯩﺪﯗ،ﻛﯧﻠﯩﻨﻜﯩﻠﯩﻖ ﻛﯚﺯﯨﺘﯩﺸﻠﻪﺭﺩﯨﻦﻗﺎﺭﯨﻐﺎﻧﺪﺍ ﺑﺎﻟﺪﯗﺭ ﺋﻮﻳﻐﯩﻨﯩﺶ ﯞﻩ ﺋﯘﻳﻘﯘﺳﯩﺰﻟﯩﻖ ﺋﺎﺳﺎﺳﻪﻥﻫﻪﺭ ﺗﯜﺭﻟﯜﻙ ﯨﺎﻣﯘﺷﻠﯘﻕ ﯞﻩﺭﻭﻫﻰ ﻫﺎﻟﯩﺘﻰ ﺗﻮﺳﻘﯘﻧﻠﯘﻗﻘﺎ ﺋﯘﭼﺮﯨﻐﺎﻥ ﻛﯧﺴﻪﻟﻠﻪﺭﺩﻩ ﺑﻮﻟﯘﭘﻤﯘﺧﺎﻣﯘﺷﻠﯘﻕ ﻛﯧﺴﯩﻠﯩﺪﻩﻛﯚﭖ ﻛﯚﺭﯛﻟﯩﺪﯗ. 3.ﺋﯩﺸﺸﯩﺶ:ﺋﺎﺩﻩﺗﺘﻪ ﺳﺎﻏﻼﻡ ﻛﯧﺸﯩﻠﻪﺭﺩﯨﻤﯘ ﺋﻪﺗﯩﮕﯩﻨﻰ ﻳﯧﻨﯩﻚﺩﻩﺭﯨﺠﯩﺪﻩ ﺋﯩﺸﺸﯩﺶ ﻛﯚﺭﯗﻟﯩﺪﯗ،ﻟﯧﻜﯩﻦﺋﻮﺭﻧﯩﺪﯨﻨﺘﯘﺭﯗﭖ ﻫﻪﺭﯨﻜﻪﺕ ﻗﯩﻠﻐﺎﻧﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦﺋﯩﺸﺸﯩﻖ 20ﻣﯩﻨﻮﺕ ﺋﯩﭽﯩﺪﻩ ﭘﯜﺗﯜﻧﻠﻪﻱ ﻳﯧﻨﯩﭗ ﻛﯧﺘﯩﺪﯗ،ﺋﻪﮔﻪﺭﻳﺎﺷﺎﻧﻐﺎﻥ ﻛﯩﺸﯩﻠﻪﺭﺩﻩﺋﻪﺗﯩﮕﯩﻨﻰ ﺑﺎﺵ ﯞﻩ ﻳﯜﺯ ﻗﯩﺴﻤﻰ ﺑﻮﻟﯘﭘﻤﯘ ﻗﺎﭘﺎﻕ ﻳﺎﻛﻰ ﭘﯜﺗﯜﻥ ﺑﻪﺩﻩﻥ ﺋﯩﺸﺸﯩﺎﺑﯚﺭﻩﻙﻳﺎﻛﻰ ﻳﯜﺭﻩﻙ ﻛﯧﺴﻪﻟﻠﯩﻜﻠﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ﺳﯩﮕﻨﺎﻝ ﺑﯧﺮﯨﺪﯗ.ﺋﺎﺩﻩﺗﺘﻪ ﺑﯚﺭﻩﻙ ﻛﯧﺴﯩﻠﻰ ﻛﻪﻟﺘﯘﺭﯗﭖﭼﯩﻘﺎﺭﻏﺎﻥﺋﯩﺸﺸﯩﻖ ﺑﺎﺵ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻳﯜﺯ ﻗﯩﺴﻤﯩﻨﻰ ﺋﺎﺳﺎﺱ ﻗﯩﻠﯩﺪﯗ.ﺳﻪﻫﻪﺭﺩﻩ ﺋﻮﺭﻧﯩﺪﯨﻦﺗﯘﺭﯗﭖ ﻫﻪﺭﯨﻜﻪﺕ ﻗﯩﻠﻐﺎﻧﺪﯨﻦﻛﯧﻴﯩﻦ ﺋﯩﺸﺸﯩﻖ ﺗﻪﺩﺭﯨﺠﻰ ﻳﯧﻨﯩﻜﻠﻪﻳﺪﯗ.ﻟﯧﻜﯩﻦ ﻳﯜﺭﻩﻙﻛﯧﺴﻪﻟﻠﯩﻜﻠﯩﺮﯨﺪﻩ ﭘﯜﺗﯜﻥ ﺑﻪﺩﻩﻥ ﻳﺎﻛﻰ ﭘﯘﺕﻗﻮﻝ ﺋﯩﺸﯩﺸﻴﺪﯗ.ﺋﻪﺗﯩﮕﯩﻨﻰ ﺋﻮﺭﻧﯩﺪﯨﻦﺗﯘﺭﯗﭖ ﻫﻪﺭﯨﻜﻪﺕ ﻗﯩﻠﻐﺎﻧﺪﯨﻤﯘ ﻛﯧﻴﯩﻨﻤﯘ ﺋﯩﺸﺸﯩﻖﻳﻮﻗﺎﻟﻤﺎﻳﺪﯗ،ﻫﻪﻣﺪﻩ ﺩﯦﻤﻰ ﺳﯩﻘﯩﻠﯩﺶﻳﯜﺭﻩﻙ ﺳﯧﻠﯩﺶ ﻧﻪﭘﻪﺱ ﻗﯩﻴﯩﻨﻠﯩﺸﺶ ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻖ ﻛﯧﺴﻪﻟﻠﯩﻚﺋﺎﻻﻣﻪﺗﻠﯩﺮﻯ ﻗﻮﺷﯘﻟﯘﭖﻛﯧﻠﯩﺪﯗ،ﻗﺎﻥ ﺋﺎﺯﻟﯩﻖ ﻛﯧﺴﻪﻟﻠﯩﻜﻠﯩﺮﯨﺪﯨﻤﯘ ﺳﻪﻫﻪﺭﺩﻩ ﺋﻮﺭﻧﯩﺪﻥ ﺗﯘﺭﻏﺎﻧﺪﺍ ﺋﯩﺸﺸﯩﻖﺋﻪﻫﯟﺍﻟﻰﻛﯚﺭﯛﻟﯩﺪﯗ،ﻟﯧﻜﯩﻦ ﺋﯩﺸﺸﯩﻘﻨﯩﯔ ﺩﻩﺭﯨﺠﯩﺴﻰ ﻧﯩﺴﺴﺒﻪﺗﻪﻥ ﻳﯧﻨﯩﻜﺮﻩﻙ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ. 3.ﺑﻪﺩﻩﻥﻗﯧﺘﯩﺶ :ﺳﻪﻫﻪﺭﺩﯨﻜﻰ ﺑﻪﺩﻩﻥ ﻗﯧﺘﯩﺶ ﺩﯦﮕﯩﻨﯩﻤﯩﺰ ﺋﻪﺗﯩﮕﯩﻨﻰ ﺋﻮﻳﻐﺎﻧﻐﺎﻧﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦﭘﯜﺗﯜﻥﺑﻪﺩﻩﻥ ﺑﻮﻏﯘﻣﻠﯩﺮﻯ ﯞﻩ ﻣﯘﺳﻜﯘﻟﻠﯩﺮﻯ ﻗﯧﺘﯩﭗ ﻗﯧﻠﯩﺶ ﻫﻪﺭﯨﻜﻪﺕ ﭼﻪﻛﻠﯩﻤﯩﮕﻪﺋﯘﭼﺮﺍﺷﻨﻰ ﻛﯚﺭﺳﯩﺘﯩﺪﯗ.ﻫﻪﺭﯨﻜﻪﺕﻗﯩﻠﻐﺎﻧﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ ﺑﻮﻏﯘﻡ ﯞﻩ ﻣﯘﺳﻜﯘﻟﻼﺭﺋﺎﺳﺘﺎ-ﺋﺎﺳﺘﺎ ﺑﻮﺷﺎﻳﺪﯗ،ﺋﺎﺩﻩﺗﺘﻪ ﻳﺎﺷﺎﻧﻐﺎﻥ ﻛﯩﺸﯩﻠﻪﺭﺩﻩﺋﻪﺗﯩﮕﯩﻨﻰ ﻳﯧﻨﯩﯔ ﺩﻩﺭﯨﺠﯩﺪﻩﺑﻪﺩﻩﻥ ﻗﯧﺘﯩﺶ ﺋﻪﻫﯟﺍﻟﻰ ﻛﯚﺭﯛﻟﯩﺪﯗ،ﺑﯘ ﻧﻮﺭﻣﺎﻝ ﻫﺎﺩﯨﺴﻪ،ﭼﯜﻧﻜﻰﻳﺎﺷﺎﻧﻐﺎﻥﺋﺎﺩﻩﻣﻠﻪﺭﻧﯩﯔ ﻧﯧﺮﯞﺍ-ﻣﯘﺳﻜﯘﻝ ﭘﺎﺋﺎﻟﯩﻴﻪﺗﻠﯩﺮﻯ ﺋﺎﺟﯩﺰﻻﻳﺪﯗ،ﺋﯘﻧﯩﯔ ﺋﯜﺳﺘﯩﮕﻪ ﻳﯧﺘﯩﺶﻫﺎﻟﯩﺘﻰﻣﯘﯞﺍﭘﯩﻖ ﺑﻮﻟﻤﺎﺳﻠﯩﻖ ﺳﻪﯞﻩﺑﻠﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ﺑﻪﺯﻯ ﺑﻮﻏﯘﻡ ﯞﻩ ﻣﯘﺳﻜﯘﻟﻼﺭ ﺑﯧﺴﯩﻠﯩﭗﻗﺎﻥ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺗﻪﻣﯩﻨﻠﯩﻨﯩﻰﻳﺎﺧﺸﻰ ﺑﻮﻟﻤﺎﻳﺪﯗ.ﺷﯘﯕﺎ ﺋﻪﺗﯩﮕﯩﻨﻰ ﺑﻪﺩﻩﻥ ﻗﯧﺘﯩﺶ ﻫﺎﺩﯨﺴﯩﺴﻰﻛﯚﺭﯛﻟﯩﺪﯗ.ﺋﻪﮔﻪﺭ ﻳﺎﺷﺎﻧﻐﺎﻥ ﻛﯩﺸﯩﻠﻪﺭﺩﻩﺋﻪﺗﯩﮕﯩﻨﻰ ﺋﻮﻳﻐﺎﻧﻐﺎﻧﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ ﺑﻪﺩﻩﻥﻗﯧﺘﯩﺶ ﺋﻪﻫﯟﺍﻟﻰ ﺑﯩﺮ ﻗﻪﺩﻩﺭ ﺋﯧﻐﯩﺮ ﺑﻮﻟﺴﺎ ﻫﻪﻣﺪﻩﭘﯜﺗﯜﻥ ﺑﻪﺩﻩﻥ ﺑﻮﻏﯘﻡ ﻫﻪﺭﯨﻜﯩﺘﻰﺟﺎﻧﻠﯩﻖ ﺑﻮﻟﻤﯩﺴﺎ،ﺑﯘ ﺭﯦﻤﺎﺗﻮﺋﯩﺪ،ﺭﯦﻤﺎﺗﯩﺰﯨﻢ ﯞﻩ ﺳﯚﯕﻪﻙ ﺋﯚﺳﯜﺵﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻖﻛﯧﺴﻪﻟﻠﯩﻜﻠﻪﺭﺩﯨﻦ ﺑﯩﺸﺎﺭﻩﺕ ﺑﯧﺮﯨﻠﯩﺪﯗ.ﺑﻪﺯﻯ ﺯﯨﻴﺎﺩﻩ ﺳﻪﺯﮔﯜﺭﻟﯜﻙ ﻛﯧﺴﻪﻟﻠﯩﻜﻠﻪﺭﺩﯨﻦﻛﯚﭖﺷﻪﻛﯩﻠﻠﯩﻚ ﻗﯩﺰﯨﻞ ﺩﺍﻍ ﺗﯧﺮﻩ ﻣﯘﺳﻜﯘﻟﻰ ﻳﺎﻟﻠﯘﻏﻰ ﺗﯧﺮﻩ ﻗﺎﺗﺘﯩﻘﻠﯩﺸﺶ ﻛﯧﺴﯩﻠﻰﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻘﻼﺭﺩﯨﻤﯘﻛﯚﺭﯛﻧﻪﺭﻟﯩﻚ ﺑﻪﺩﻩﻥ ﻗﯧﺘﯩﺶ ﻫﺎﺩﯨﺴﻰ ﻛﯚﺭﯛﻟﯩﺪﯗ. 5.ﺳﻪﻫﻪﺭﺩﻩﻳﯜﺭﻩﻙ ﺳﯧﻠﯩﺶ ﯞﻩ ﻗﻮﺭﺳﺎﻕ ﺋﯧﭽﯩﺶ: ﺑﻪﺯﻯ ﻳﺎﺷﺎﻧﻐﺎﻥ ﻛﯩﺸﯩﻠﻪﺭ ﺗﺎﯓ ﺳﻪﻫﻪﺭﺩﻩﻗﻮﺭﺳﺎﻕﺋﯧﭽﯩﭗ ﺋﻮﻳﻐﯩﻨﯩﭗ ﻛﯧﺘﯩﺪﯗ ﻫﻪﻣﺪﻩ ﻳﯜﺭﻩﻙ ﺳﯧﻠﯩﭗ ﺑﯩﺌﺎﺭﺍﻣﻠﯩﻨﯩﺶ ﭼﺎﺭﭼﺎﺵ ﯞﻩﻣﺎﻏﺪﯗﺭﺳﯩﺰﻟﯩﻖﻫﯧﺲ ﻗﯩﻠﯩﺪﯗ.ﺑﯩﺮ ﺋﺎﺯ ﻧﻪﺭﺳﻪ ﻳﯧﮕﻪﻧﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ ﺑﯘﺧﯩﻞ ﺋﺎﻻﻣﻪﺗﻠﻪﺭﻳﯧﻨﯩﻜﻠﻪﻳﺪﯗ،ﻟﯧﻜﯩﻦ ﻳﻪﻧﯩﻼ ﺋﯧﻐﯩﺰﻯﻗﯘﺭﯗﭖ ﺳﯘ ﺋﯩﭽﻜﯩﺴﻰ ﻛﯧﻠﯩﭗ ﺗﯘﺭﯨﺪﯗ ﺑﯘ ﺧﺨﻞﺋﺎﻻﻣﻪﺗﻠﻪﺭ ﺋﻪﺗﯩﮕﻪﻧﻠﯩﻚ ﺗﺎﻣﺎﻗﺘﯩﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ ﺗﻪﺩﺭﯨﺠﯩﻲﻳﻮﻗﯩﻠﯩﺪﯗ.ﺑﯘ ﺩﯨﺌﺎﺑﯧﺖﻛﯧﺴﯩﻠﯩﺪﯨﻦ ﺑﯩﺸﺎﺭﻩﺕ ﺑﯧﺮﯨﺪﯗ

[ يوللۇغۇچى:hasanjan | ۋاختى:2009-03-12 13:03:31 | ئاپتۇرى: | مەنبە: | كۈرۈلىشى:2210قېتىم ] قەدىمقى ئۇيغۇر يېزىقىدىكى تىبابەتچىلىككە ئائىت يازما يادىكارلىق پارچىلىرىنى گېرمانىيىنىڭ 3 - قېتىملىق، تۇرپان ئارخىئولوگىيە ئەترىتى تۇررپاندىن قولغا چۈشۈرۈپ ئېلىپ كەتكەن بولۇپ، ھازىر بېرلىندا ساقلانماقتا. بۇ يازما يادىكارلىقلار، گەرچە قۇچۇ ( ئىدىقۇت ) ئۇيغۇر خانلىقى « ئىدىقۇت ئۇيغۇر خانلىقى ___ مىلادى 850 - يىلى قۇرۇلغان » دەۋرىدە كۆچۈرۈلگەن بولسىمۇ، لېكىن ئۇنىڭدا كۆرسىتىلگەن داۋالاش ئۇسۇللىرى ۋە دورىگەرلىككە ئائىت تەجرىبىلەرگە قاراپ، ئۇيغۇر تىبابەتچىلىگى ۋە دورىگەرلىگىنىڭ ناھايىتىمۇ ئۇزۇن تارىخقا ئىگە ئىكەنلىگىنى كۆرىۋالالايمىز. بۇ ھەقتە خەلقارالىق تارىخ تەتقىقات ئورۇنلىرى ۋە نوپوزلۇق تارىخ ژورناللىرىدىمۇ ( ئۇيغۇر قەدىمقى زامان مىللى تىبابىتى ۋە دورىگەرلىگى ھەققىدە ) ئاز بولمىغان تەتقىقات ماتىرياللىرى ئېلان قىلىنىپ خەلقارادا زور تەسر قوزغىغان. مەسىلەن : تۈركىيىلىك رەشىت رەخمەتى ئارات 1930 - يىلى SBAW ( بېرلىن پروسىيە پەنلەر ئاكادېمىيىسىنىڭ كونفرېنسىيىسىدە قىلىنغان دوكلاتىنىڭ پەلسەپە تارخ قىسمى ) نىڭ 1، 451 __ 473 - بەتلىرىدە ۋە 1932 - يىل SBAW نىڭ 2، 401 __ 488 - بەتلىرىدە ئۆز تەتقىقاتىنى ئېلان قىلغان. تۆۋەندە بۇنىڭدىن 1000 يىللار مۇقەددەم ئىلگىرى ئۇيغۇر ( ئىدىقۇتتا ) ئېلىدا قوللىنىلغان ئۇيغۇر تىبابىتى دورىگەرلىگى ۋە رېتسىپلىرىنىڭ زامانىمىزغىچە يېتىپ كەلگەن ئاز بىر بۆلەك قىسمىنى كۆرۈپ ئۆتەيلى. « بۇ يەردە ئاددى ھەم چۈشۈنۈشلۈك بولسۇن ئۈچۈن، قەدىمقى ئۇيغۇرچە ئاتالغۇلار ئېلىنمىدى » 1 - بۇرۇن كېسەللىكىنىڭ داۋاسى (1) بۇرۇن قانىغاننىڭ داۋاسى : ياش كۈنجۈت ئۇرىقىنى سوقۇپ، سۈيىنى چىقىرىپ بۇرۇنغا ئۈچ قېتىم تېمىتسا قان توختايدۇ. يەنە : كىرپە تېرىسىنى كۆيدۈرۈپ، كۈلىنى بۇرۇنغا پۈركۈپ بەرسە قان توختايدۇ. (2) بۇرۇن ئىچىگە ئۆسمە گۆش چىقىپ نەپەستىن قىينالسا، بۇرۇن ئاغرىسا __ قىزىل باغىر ( قىزىل مىس؟ ) بىلەن يار ئىككىسىنى يۇمشاق، ئاندىن ھەسەل بىلەن يۇغۇرۇپ بۇرۇن ئىچىگە تىقىپ بەرسە ئۆسمە گۆش چۈشۈپ كىتىدۇ. 2 - يۈرەك سىقىلىش ۋە دەم سىقىلىشنىڭ داۋاسى (1) يۈرەك سىقىلىش ۋە دەم بوغۇلۇشنىڭ داۋاس : ئانار ئۇرىغى، قارا تۇز، پىششىق سىڭىر، سىرىق چاكاندىلارنى تەڭ مىقداردا ئارىلاشتۇرۇپ شورپا بىلەن ئىچىپ بەرسە يۈرەك سىقىلىش، دەم بوغۇلۇشنى داۋالايدۇ. (2) توغراق يىلىمىنى يۇمشاق سوقۇپ بۇغۇزغا قۇمۇش بىلەن پۈركۈپ بەرسە ئوڭشۇلۇپ كىتىدۇ. (3) قاربا تۇبىن يۇمغاقتىن ( بىر خىل دورا ئۆسۈملىگى ) ئىككى باقىرنى ( باقىر - مىسقال ) ئىككى باقىر پىششىق سىڭىر بىلەن قوشۇپ، ھەر كۈنى سەھەردە مۇسەللەس ياكى بوزا بىلەن ئىچىپ بەرسە، دەم سىقىلىش ساقىيىدۇ. (4) تۆگىنىڭ ئۆپكىسىنى قۇرۇتۇپ سوقۇپ، ئەلگەكتىن ئۆتكۈزۈپ، دىمى سىقىلىىغان ئادەمگە ئىچۈرسە، دەم سىقىلىش ساقىيىدۇ. 3 . كۆز ئاغرىقىنىڭ داۋاسى (1) قارا ياغاچ قوۋزىقىنى چوشقا ئۆتى، ئۆچكە ئۆتى، توشقان ئۆتى ( بۇ ئۈچىلىسىنىڭ قايسىسىلا بولسا بولىۋېرىدۇ ) بىلەن كۆيدۈرۈپ، كۈلىنى سۇغا ئارلاشتۇرۇپ كۆزگە سۈرتۈپ بەرسە، تېز ساقىيىدۇ. (2) كىمىكى كېچىسى ياخشى كۆرمىسە ( نامازشام قارغۇسى بولسا ) قارا ئۆچكىنىڭ يىتىم جىگىرىنىڭ ئىچىگە قارامۇچ سېلىپ ئوتقا كۆمۈپ، كۆپىگىنى ئېلىپ كۆزگە سۈرتۈپ بەرسە، كېچىسى ياخشى كۆرىدىغان بولىدۇ. (3) كەكلىك ئۆتىنى شېكەر بىلەن تەڭ ئۈلۈشتە قوشۇپ كۆزگە سۈرتۈپ بەرسە، كۆرمەس بولۇپ قالغان كۆز يەنە ئېچىلىدۇ، ساقىيىدۇ. (4) كەكلىك ئۆتىنى قۇرۇتۇپ سوقۇپ مۇسەللەس ياكى بوزىغا قوشۇپ ئىچىپ بەرسىمۇ ( بۇنداق مۇسەللەس ياكى بوزىنى ئىچسە كىشىنى مەس قىلمايدۇ ) كۆرمەس بولۇپ قالغان كۆز ساقىيىدۇ. (5) كۆز غۇۋالىشىپ كۆزدىن سوغاق ياش كۆپ ئاقسا، كالا ئۆتىنى كۆزگە سۈرتۈپ بەرسە، كۆز ئېنىق كۆرىدىغان بولىدۇ. (6) ئەگەر كۆزدىن ئىسسىق ياش ئاقسا، خام شېكەر بىلەن سېرىق ماڭگونى ئارىلاشتۇرۇپ ئىنەك مېيى بىلەن قوشۇپ بۇرۇنغا تۇتۇپ بەرسە، ئوڭشۇلۇپ قالىدۇ. (7) توشقان مىڭىسى ۋە كالا ئوتىنى ( مۇشۇ يېرى ئېنىقسىز - كالا ئوتىمۇ ياكى كالا ئۆتىمۇ ئېنىق دىيىلمىگەن ) ئىنەك مېيى بىلەن قوشۇپ ماڭلايغا سۈرتۈپ بەرسە، ئوڭشۇلۇپ كېتىدۇ. (8) كۆز زورۇقۇپ ياشاڭغۇرىسا، بېلىق ئۆتىنى كۆزگە، ماڭلايغا سۈرتۈپ بەرسە، ئوڭشۇلۇپ كېتىدۇ. (9) كۆز زەخمىلىنىپ كۆرمەس بولۇپ قالسا، چۇۋىت ( مۇلەن ) نى سۇدا ئېزىپ ماڭلايغا سۈرتۈپ بەرسە، ئوڭشۇلۇپ ئېچىلىپ كېتىدۇ. 4 . پۇت ئاغرىقىنىڭ داۋاسى (1) كۈنجۈتنى قورۇپ ياخشى سوقۇپ، قوي سۈتى بىلەن ئارىلاشتۇرۇپ ئاغرىغان يەرگە يېقىپ بەرسە، يەلدىن بولغان پۇت ئاغرىقى ئوڭلۇنىدۇ. 5 . زۇكامنىڭ داۋاسى (1) ئەگەر كىمىكى تۇمۇ « زۇكام » تېگىپ ساقايمىسا، پىياز يىلتىزى بىلەن سامساق يىلتىزىنى سوقۇپ ئۇنىنى پاكىز ماي بىلەن يۇغۇرۇپ ئىسلانسا، ھەرقانداق تۇمۇ « زۇكام » غا پايدا قىلىدۇ. (2) ئەگەر كىمىكى ئۈنى پۈتۈپ قېلىپ ئاۋازى چىقماس بولۇپ قالسا، بىر سۇڭچە ئۈزۈم تېلىنى دەل ئوتتۇرىدىن يېرىپ ئىچىدىكى يۇمشىقىنى چىقىرۋېتىپ، ئۇنىڭ ئىچىگە قىداي سىمىقىنى « قىداي سىمىقى __ بىر خىل دورا ئۆسۈملىگى » چالا - بولا سوقۇپ ئۈچ - تۆت چىمدىم قارامۇچ بىلەن ئارىلاشتۇرۇپ سېلىپ، ئاندىن ئۈزۈم تېلىنى جىپسىلاشتۇرۇپ يىپ بىلەن تېڭىپ، ئۇنىڭ سىرتىغا قەغەز يۆگەپ ئىسسىق كۈلگە كۆمۈپ، ئۈزۈم تېلىنىڭ يېرىلغان يېرى تۇتاشقاندىن كىيىن قەغەزنى سويۇۋېتىپ، ئوتتۇر چىش بىلەن چىشلەپ، ئېغىزنى ئاچماستىن شەربىتىنى ئىككى - ئۈچ قېتىم شورىسا، ئۈنى ئېچىلىپ كېتىدۇ. 6 . باش ئاغرىقىنىڭ داۋاسى (1) قىزىل ۋە ئاق چىندانلارنى قارامۇچ، ئىنەك يېغى بىلەن ئارىلاشتۇرۇپ ماڭلايغا سۈرتۈپ بەرسە، باش ئاغرىقى ساقىيىدۇ. (2) كۈنجۈت مېيى بىلەن ئىپارنى ئازراق قىزىتىپ بۇرۇنغا تېمىتىپ بەرسە، باش ئاغرىقى ساقىيىدۇ. (3) قىزىل چىندان، ئاق چىندان، قۇشدى « قۇشدى __ بىرخىل دارا ئۆسۈملىگى » تىۋىلغا، سېرىق كۆجىلەرنى ئىككى باقىر « باقىر __مىسقال » دىن ئارىلاشتۇرۇپ كۈنجۈت يېغى بىلەن يۇغۇرۇپ ماڭلايغا سۈرتۈپ بەرسە، باش ئاغرىقى توختايدۇ. 7 . قوتۇر كېسىلىنىڭ داۋاسى (1) يۇلدۇرغان « يۇلدۇرغان ___ بىر خىل دورا ئۆسۈملىگى » نىڭ ياش چېچىگىنى يۇمشاق سوقۇپ بىر قوشۇق ئېلىپ، ئۇنى بىر ئاپقۇر قېتىققا قوشۇپ ئاچ قۇرساققا ئىچسە، قوتۇر كېسىلى ساقىيىپ كېتىدۇ. (2) يەنە بىرى __ يولدۇرغاننىڭ قۇرۇق چېچىكىدىن بىر باقىر « باقىر _ سەر » نى يۇمشاق سوقۇپ ئۇسسىغاندا ئىچىپ بەرسىمۇ، قوتۇر كېسىلى ساقىيىپ كېتىدۇ. ئەمما كۆپ ئىچىۋەتسە بولمايدۇ. (3) چوشقا ئۆتىنى ئۇدا ئۈچ سەھەر ئاچ قۇرساققا ئىچىپ بەرسە، قوتۇر كېسىلى ساقىيىپ كېتىدۇ. 8 . مەيدە ئاغرىقىنىڭ داۋاسى (1) نۇقۇتچا « نۇقۇتچا __ پۇرچاقنىڭ بىر خىلى » نى يۇمشاق سوقۇپ، سوغۇق سۇ بىلەن ئىچىپ بەرسە، مەيدە ئاغرىقى ساقىيىپ كېتىدۇ. 9 . قولتۇق پۇراشنىڭ داۋاسى (1) مەگەركى كىمنىڭ قولتۇغى پۇرىسا، ئۆپكىنى يانچىپ ئۇدا ئۈچ كۈن قولتۇغىغا يېقىپ « سۈرتۈپ » بەرسە قولتۇغى پۇرىمايدىغان بولىدۇ. 10 . يامان جاراھەتنىڭ داۋاسى (1) قايسى كىشىگە يامان يارا « جاراھەت » چىقسا، نۇشۇدۇر يىلىمنى قۇرۇت بىلەن قوشۇپ، يارا ئۈستىگە يېقىپ بەرسە، ساقىيىپ كېتىدۇ. (2) ئېغىز ئالمايۋاتقان يارىغا ئىنەكنىڭ، قوينۇڭ، مۈڭگۈزىنى سوقۇپ يېقىپ « سۈرتۈپ، سېپىپ » بەرسە، پات ئېغىز ئېلىپ ساقىيىپ كېتىدۇ. (3) ئون يىللاپ ساقايمىغان جاراھەتكىمۇ ئۆپكىنى يانچىپ سۈرتۈپ « سېپىپ » بەرسە، ساقىيىپ كېتىدۇ. ناۋادا بۇنىڭدىمۇ ساقايمىسا، قارا ئۇننى يار تۇزى بىلەن يۇغۇرۇپ، خېمىرىنى جاراھەتكە تېڭىپ « چاپلاپ » بەرسە ساقىيىپ كېتىدۇ. 11 . يانپاش ئاغرىقىنىڭ داۋاسى (1) قايسى كىشىنىڭ يانپىشى ئاغرىسا، ياۋا كەپتەرنىڭ مايىقىنى قارا ئۇن بىلەن يۇغۇرۇپ، خېمىرىنى يانپىشىغا ئۈچ كېچە يېقىپ « چاپلاپ » بەرسە، ساقىيىپ كېتىۇ. 12 . قورساق ئاغرىقىنىڭ داۋاسى (1) قالغاچ ئوۋىسىدىكى توپىنى سۈت بىلەن قوشۇپ ئىچسە، ساقىيىدۇ. (2) تولغاق بولۇپ ساقايمىسا، سۇڭ پىيازنىڭ پوستى بىلەن يىلتىزىنى سوقۇپ قېتىققا قوشۇپ ئىچىپ بەرسە، ساقىيىپ كېتىدۇ. 13 . چىش ئاغرىقىنىڭ داۋاسى (1) ئۈچ ياشلىق قارا كالىنىڭ تېزىكىنى تاۋىدا قۇرۇتۇپ چىشقا ياقسا، ئاغرىق توختايدۇ. (2) چىشنى قۇرۇت يىگەندە ئۈزۈم سىركىسى « ئاچچىق سۈيى » بىلەن ئېغىزنى چايقاپ بەرسە، ياخشى مەنپەئەت قىلىدۇ. (3) بىر مىسقال قارامۇچنى سىركە « ئاچچىق سۈ » بىلەن قاينىتىپ، سوۋۇتۇپ ئېغىزغا ئېلىپ بەرسە، چىش ئاغرىقى توختايدۇ. (4) پىششىق سىڭىرنى سۇ بىلەن قاينىتىپ ئېغىزغا ئېلىپ بەرسە، چىش ئاغرىقى توختايدۇ. (5) سېرىق ئۆرۈك مېغىزىنى سوقۇپ مۇسەللەس بىلەن ئارىلاشتۇرۇپ ئېغىزنى چايقاپ بەرسىمۇ چىش ئاغرىقى توختايدۇ. 14 . تېرە كېسەلىنىڭ داۋاسى (1) يۈزنى ئۇششاق دانىخورەك بېسىپ كەتسە، توخو تۇخۇمى بىلەن توخو ئۆتىنى يۈزگە سۈرتۈپ بەرسە، دانىخورەك ساقىيىپ كېتىدۇ. (2) كىمنىڭ تېنىگە سۆگەل چىقسا، ئىككى كۈنلۈك ئاينى كۆرگەندە يەرگە سىيىپ لېيىنى ئېلىپ سۆگەلگە سۈرتسە، سۆگەل يوقايدۇ. (3) قايسى كىشى ئالا ئەت « پىسە » بوپ قالسا، بېدىياننى يېرىپ - ئېزىپ سۈيىنى پىسە بولغان يەرگە سۈرۈپ بەرسە، ئالا ئەت يوقايدۇ. (4)تۆگە سۈيدىگىنى باشقا سۈرتسە، باشتىكى كېپەك يۇقۇلىدۇ. 15 . كاللىدىكى كېسەلنىڭ داۋاسى (1) كىمنىڭ كەنجى ئوغلى ئاجىز بولۇپ قالسا، ئەشكەك توزى « بىر خىل دارا ئۆسۈملىگى » نى بېشىغا تېڭىپ بەرسە، ساغلام بولىدۇ. (2) ساراڭ بولۇپ « ئېلىشىپ » قالغان ئادەمگە بۇغا مۈڭگىزىنى يۇمشاق سوقۇپ سۇ بىلەن قوشۇپ ئىچۈرۈپ بەرسە، ئوڭشۇلۇپ كېتىدۇ. 16 . قۇلاق كېسىلىنىڭ داۋاسى (1) قۇلاققا كىر توشۇپ قېلىپ ئاڭلاشقا تەسىر قىلسا، قارغۇ چاشقاننىڭ ئۆتىنى تېمىتىپ بەرسە، قۇلاق ئېچىلىدۇ. (2) ئۈلۈك مۈشۈكنىڭ يېغىنى ئېرىتىپ سۈرۈپ بەرسىمۇ، قۇلاق ئېچىلىدۇ. 17 . غالجىر كېسىلىنىڭ داۋاسى (1) بۆرىنىڭ سۆڭىگى بىلەن تىلىنى قۇرۇتۇپ، غالجىر ئىت چىشلىۋالغان كىشىنىڭ بېششىغا سۈرتۈپ بەرسە، ئوڭشۇلۇپ كېتىدۇ. (2) غالجىر ئىت چىشلىۋالغان كىشىگە، ئۇلارنىڭ مىڭىسىنى يىگۈزسە ئوڭشۇلۇپ كېتىدۇ. 18 . سىيگەك كېسىلىنىڭ داۋاسى (1) سىيگەك كىشىگە تۆگە گۆشىنى ئارپا يارمىسى بىلەن قاينىتىپ ئۈگرە قىلىپ بەرسە، ئوڭشۇلۇپ كېتىدۇ. (2) قايسى كىشىنىڭ تەرىتى قان كەلسە، ئۈژمە، قۇرۇق ئۈزۈم سۈيىنى ھەركۈنى سەھەردە ئىچۈرۈپ بەرسە، ئوڭشۇلۇپ كېتىدۇ. (3) كىمىكى قان سىيىدىغان بولۇپ قالسا، پىيازنى پۇشۇرۇپ ھەسەلگە مىلاپ يەپ بەرسە، ئوڭشۇلۇپ كېتىدۇ. 19 . بەزگەك كېسىلىنىڭ داۋاسى (1) بۆرە مايىقىنى كالا سۈيدىگى بىلەن ئارىلاشتۇرۇپ ئىچۈرۈپ بەرسە، ساقىيىپ كىتىدۇ. 20 . ئاياللارغا داۋا (1) ھەيىزى كۆپ كىلىپ توختىمىغان ئايالغا زەپە، قۇناق ئۇنى، ئىپارلارنى مۇسەللەسكە قوشۇپ ئىچۈرسە، ساقىيىدۇ. (2) ئايال كىشىنىڭ سۈتىنى كۆپەيتىشتە ھەشقىپىچەك گۈلىدىن بەش باقىر « باقىر - مىسقال » نى سۇدا قاينىتىپسۈيىنى سۈزىۋېلىپ ياغ، سۈت بىلەن قاينىتىپ ئىچسە، سۈت كۆپىيىدۇ. (3) ئېغىر ئاياق ئايال بوشىنالمىسا، دارچىننى سىماپ سۈيى بىلەن قوشۇپ ئىچسە، تۇغۇتى ئاسانلىشىدۇ. ئەگەر قوساقتىكى بالا ئۈلۈپ قالغان بولسىمۇ، تېز چۈشۈپ كېتىدۇ. (4) كىمىكى قورساقتىكى بالىنى چۈشۈرۋەتمەكچى بولسا، يېرىم باقىر ئاق كۈجە بىلەن بەش باقىر « باقىر - مىسقال » قارا كۈجىنى سوقۇپ، ئەلگەكتىن ئۆتكۈزۈپ شورپا بىلەن ئىچسە، ياكى قورۇلغان كۈنجۈت بىلەن يار تۇزىنى ئىسسىق سۇدا ئېزىپ ئىچسە بالا ئاسان چۈشۈپ كېتىدۇ. (5) ئايال كىشى بالىنى چۈشۈرۋېتەي دىسە، ئىت سۈتىنى ئىچسۇن بالا تېز چۈشىدۇ، ناۋادا بالا ھەمرىيى چۈشمىسە، قىچا ئۇرىقىنى كۆيدۈرۈپ چاترىقىنى ئىسلاپ بەرسە، بالا ھەمرىيى تېز چۈشۈپ كېتىدۇ. (6) كۆكسى ئىشىپ ئاغرىغان ئايال سېرىق ماڭگو، تېرىق ئۇنى، قۇلۇم گۈلى، ئاق ئۇن قاتارلىقلارنى ئادەم سۈتى بىلەن يۇغۇرۇپ خېمىرىنى كۆكسىگە تېڭىپ بەرسە، ئوڭشۇلۇپ كېتىدۇ. (7) ئايال كىشىنىڭ كىندىگى ئاغرىسا، كەندىر شېخىنى ئۈچ پارچە قىلىپ كېسىپ بىر قاچا مۇسەللەس، ئىككى قاچا سۇ بىلەن قاينىتىپ، ئىنەك يېغى بىلەن ئارلاشتۇرۇپ كىندىگىگە يېقىپ بەرسە ساقىيىپ كېتىدۇ. (8) ئايال كىشىنىڭ قۇرسىقىدىكى بالا ئۆلۈپ قالسا __ ئىت سۈتىنى مۇسەللەس بىلەن قوشۇپ ئىچىپ بەرسە، ئۈلۈك بالا تېز چۈشۈپ كېتىدۇ. ياكى بىر سەر ئىت سۈتىنى ئىچسىمۇ تېز چۈشۈپ كېتىدۇ

ئەرەق - ئۇيغۇر تىبابىتىدىكى داۋالاش سۈرئىتى  تېز ، داۋالاش ئۈنۈمى يوقىرى بولغان بىر خىل سۈيۈق ياسالما . ئۇئادەتتە دورىلارنى قاينىتىپ قاينىغاندا چىققان سۇ ھورلىرىنى سوغۇق تىمپىراتۇرا تەسىر قىلدۇرۇپ قايتا سۇيۇقلۇققا ئايلاندۇرۇپ يىغىۋېلىپ تەييارلىنىدىغان سۈزۈك رەڭسىز سۇيۇقلۇق . بۇ ياسالما 1000يىلدىن ئارتۇق تارىخقا ئىگە. بۇنىڭ ئىلغارلىقى شۇيەردىكى بۇنىڭدا دورىلار تەركىبىدىكى ئۇچۇچان قىسىملارنىڭمۇ دورا تەركىبىدە مۇھىم سالماقنى ئىگەللەيدىغانلىقى مۇشۇ نۇقتىنى ئەجدادلىرىمىزنىڭ خىمىيە- فىزىكا تەرەققى قىلمىغان دەۋرلەردە بايقاپ كېسەللەر ئۈستىدىن غالىپ كەلگەنلىكىدىدۇر . ئادەتتە كۆپ ئىشلىتىلىدىغان ئەرەقلەر : 1) ئەرقى بادىيان . بۇئادەتتە ئاشقازان ئۈچەيدىكى يەللەرنى ھەيدەپ قورساق ئىسىلىش ،تاماق سىڭمەسلىك ، ئاشقازان -ئۈچەي كېسەللىكلىرىنى داۋالايدۇ.2) ئەرقى كاسىنە : بۇ سۈيدۈكنى ھەيدەپ ئىششىق ياندۇرىدۇ  .  3) ئەرقى قىزىلگۈل : ئۇسسۇزلىقنى پەسەيتىپ ، قىزىتما قايتۇرىدۇ.

. ﺋﯧﻐﯩﺰ ﺗﺎﺯﯨﻼﺵ ﺩﻭﺭﺳﻰ ﺋﯧﺸﻠﯩﺘﯩﺶ، ﺋﯧﻐﯩﺰ ﺗﺎﺯﯨﻼﺵﺩﻭﺭﺳﯩﻰ ﺋﯧﻐﯩﺰ ﺑﻮﺷﻠﯘﻗﯩﺪﯨﻜﻰ ﻳﯧﻤﻪﻛﻠﯩﻚ ﻗﺎﻟﺪﯗﻗﻠﯩﺮﻯ ﻛﻪﻟﺘﯜﺭﯛﭖﭼﯩﻘﺎﺭﻏﺎﻥ ﺳﯧﺴﯩﻖ ﭘﯘﺭﺍﻗﻨﻰ ، ﺷﯘﻧﺪﺍﻗﻼﻳﯧﻨﯩﯔ ﺩﻩﺭﯨﺠﯩﺪﯨﻜﻰ ﺑﯘﺭﯗﻥ ﻛﺎﯞﯨﻜﻰ ﻳﺎﻟﻠﯘﻏﻰﻛﻪﻟﺘﯜﺭﯛﭖ ﭼﯩﻘﺎﺭﻏﺎﻥ ﺋﯧﻐﯩﺰ ﭘﯘﺭﺍﺵ ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻘﻼﺭﻧﻰﯞﺍﻗﺘﯩﺪﺍ ﮬﻪﻡ ﺋﯘﻧﯘﻣﻠﯘﻙﻳﻮﻗﯩﺘﺎﻻﻳﺪﯗ. ﺋﺎﻟﺪﻯ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﭘﺎﻛﯩﺰ ﺳﯘﺩﯨﻦ ﺑﯩﺮ ﻧﻪﭼﭽﻪ ﻳﯘﺗﯘﻡ ﺋﯩﭽﯩﯟﯦﺘﯩﭗ، ﻛﻪﻳﻨﺪﯨﻦﺋﯧﻐﯩﺰ ﺗﺎﺯﯨﻼﺵ ﺩﻭﺭﻭﺳﯩﻨﻰ ﺋﯧﻐﯩﺰﻏﺎ ﭘﯜﺭﻛﯜﻳﯩﻤﯩﺰ، ﺋﺎﻧﺪﯨﻦ ﺋﯧﻐﯩﺰﻧﻰ ﺑﯩﺮ ﻧﻪﭼﭽﻪﺳﯧﻜﯘﻧﯩﺖﻳﯘﻣﯩﻤﯩﺰ، ﻣﯘﺷﯘﻧﺪﺍﻕ ﻗﯩﻠﻐﺎﻧﺪﺍ، ﺋﯧﻐﯩﺰ ﺑﯩﺮ ﻧﻪﭼﭽﻪ ﺳﺎﺋﻪﺕ ﭘﺎﻛﯩﺰ ﮬﺎﻟﻪﺗﺘﻪﺗﯘﺭﯨﺪﯗ.
2. ﻟﯩﻤﻮﻥ ﺳﯜﻳﻰ ﺋﯧﭽﯩﭗ ﺑﯧﺮﯨﺶ. ﭘﺎﻛﯩﺰ ﺳﯘ ﺋﯧﭽﯩﭗ ﺑﻪﺭﮔﻪﻧﺪﻩ ﺋﯧﻐﯩﺰﻧﯩﯔﻧﻪﻣﻠﯩﻜﯩﻨﻰ ﺳﺎﻗﻠﯩﻐﯩﻠﻰﺑﻮﻟﺪﯗ.ﺳﯘﻏﺎ ﻳﻪﻧﻪ ﺋﺎﺯﺭﺍﻕ ﻟﯩﻤﯘﻥ ﻗﻮﺷﯘﯞﻩﺗﻜﻪﻧﺪﻩ، ﺑﯘﺭﯗﻥﭘﯜﺗﯜﭖ ﻗﯧﻠﯩﺶ، ﺋﯧﻐﯩﺰ ﻗﯘﺭﯗﺵ ﻳﺎﻛﻰﺋﯧﻐﯩﺰ ﺋﯧﭽﯩﺪﯨﻜﻰ ﻳﯧﻤﻪﻛﻠﻪﺭ ﻗﺎﻟﺪﯗﻗﻰ ﺳﻪﯞﻩﺑﯩﺪﯨﻦﻛﯧﻠﯩﭗ ﭼﯩﻘﻘﺎﻥ ﺋﯧﻐﯩﺰ ﭘﯘﺭﺍﺷﻨﻰ ﺋﺎﺯﺍﻳﺘﻘﯩﻠﻰ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ.
3. ﻛﯚﻛﺘﺎﺕ ﻣﯧﯟﻩ – ﭼﯩﯧﯟﯨﻠﻪﺭﻧﻰ ﻛﯚﭖ ﻳﻪﭖ ﺑﯧﺮﯨﺶ. ﻛﯚﻛﺘﺎﺕ ﯞﻩ ﻣﯧﯟﻩ ﺗﻪﺭﻛﯩﺒﯩﺪﯨﻜﻰ ﯞﯨﺘﺎﻣﯩﻨﻼﺭﭼﯩﺶﺳﺎﻏﻼﻣﻠﯩﻘﯩﻨﯩﯔ ﺋﻪﺳﻠﯩﮕﻪ ﻛﯧﻠﯩﺸﯩﮕﻪ ﻳﺎﺭﺩﻩﻡ ﺑﯧﺮﯨﭙﻼ ﻗﺎﻟﻤﺎﺳﺘﯩﻦ، ﭼﯩﺶ ﻗﺎﻧﺎﺷﻨﯩﯖﻤﯘﺋﺎﻟﺪﯨﻨﻰﺋﺎﻟﯩﺪﯗ، ﺷﯘﻧﺪﺍﻗﻼ ﺋﯧﻐﯩﺰﺩﯨﻜﻰ ﻛﯧﺮﻩﻛﺴﯩﺰ ﻧﻪﺭﺳﯩﻠﻪﺭﻧﻰ ﻳﻮﻗﯩﺘﯩﺪﯗ.
4. ﺋﻪﺗﯩﮕﻪﻥ ﯞﻩ ﻛﻪﭼﺘﻪ ﭼﯩﺸﻨﻰ ﭘﺎﻛﯩﺰ ﭼﻮﺗﻜﯩﻼﺵ ﻛﯧﺮﻩﻙ

تەتقىقاتتا ئىسپاتلىنىشىچە، قوناق ساقىلىدا سۈيدۈكنى راۋانلاشتۇرۇش، قان بېسىمىنى چۈشۈرۈش، ئۆتنى جانلاندۇرۇش، قان توختىتىش، قان قەنتىنى تۆۋەنلىتىش رولىغا ئىگە پايدىلىق تەركىبلەر بار ئىكەن. ئۇ سۇلۇق ئىششىق، يۇقىرى قان بېسىم، سوزۇلما خاراكتېرلىك ئۆت ياللۇغى ۋە زىيابىتۇس كېسەللىرىگە، بولۇپمۇ ھەرخىل كېسەللەر سەۋەبىدىن پەيدا بولغان سولۇق ئىششىققا ئوبدان مەنپەئەت قىلىدىكەن.
  سوزۇلما خاراكتېرلىك بۆرەك ياللۇغى 50g كۆممىقوناق ساقىلىنى (ھۆلىدىن 150g) 600ml ئىلمان سۇغا سېلىپ، سۇس ئوتتا 300ml ～ 400ml قالغىچە قاينىتىپ، كۈندە بىر بولاقنى 2 قېتىمغا بۆلۈپ ئىچسە بولىدۇ. ئادەتتە 10 كۈن بىر داۋالاش باسقۇچى بولىدۇ، 3 داۋالاش باسقۇچى ئىچىش كېرەك.
  بۆرەك ئۇنىۋېرىسال يىغىندا كېسىلى قوناق ساقىلىدىن 60g (ھۆلىدىن 150g) نى قاينىتىپ، 2 گە بۆلۈپ ئەتىگەن، كەچتە ئىچىش، شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا كالىي خلورنى ھەر قېتىمدا 1g دىن كۈندە 3 قېتىم ئىچىش كېرەك.
  سەۋەبى نامەلۇم سۇلۇق ئىششىق سەۋەبى ئېنىقسىز سۇلۇق ئىششىقنى داۋالاشتا 50g قوناق ساقىلى (قۇرۇق)، 5 دانە چىلاننى قايناقسۇدا دەملەپ، كۈنىگە 1 بولاقتىن ئۇدا 1 ئاي ئىچسە، شىپا بولىدۇ

) 250گرام تۇرۇپنى پاكىز يۇيۇپ نېپىز يالپاقلاپ توغراپ، مۇۋاپىق مىقداردىكى ئاچچىقسۇغا بىرنەچچە سائەت چىلاپ قويغاندىن كېىيىن بىر كۈندىلا تۇرۇپنى يەپ، ئاچچىقسۇنى ئىچىپ بولۇش كىرەك. بۇ دورا تارقىلىشچان زۇكامغا باب كېلىدۇ.

2) 15گرام سامساقنى ئادالاپ سوقۇپ ئۇماچ ھالىتىگە كەلتۈرۈپ، 15مىللىلىتىر ئاچچىقسۇ بىلەن ئارىلاشتۇرۇپ، بىر چىنە ئۈگرىگە تېتىغۇدەك سېلىپ، ئۈگرىنى قىزىقىدا ئىچىپ، يېتىپ تەرلىنىش كېرەك. بۇ دورا ئادەتتىكى زۇكامغا باب كىلىدۇ.

3) توخۇ تۇخۇمىنى سۇغا سېلىپ، سۇنى قىزدۇرۇپ، سۇ قولنى كۆيدۈرگۈدەك بولغاندا تۇخۇمنى سۈزۈپ ئېلىپ كېسەلنىڭ قورساق، دۈمبە، پۇت- قوللىرى ئۈستىدە تېزلىك بىلەن ئون مىنۇت ئايلاندۇرۇش لازىم. بۇ ئۇسۇل ھەركۈنى بىر قېتىم ئىشلەنسە بولىدۇ.

4) 30گرام ئاق قىچا ئۇرۇقىنى يۇمشاق سوقۇپ، توخۇ تۇخۇمىنىڭ ئېقى بىلەن ئارىلاشتۇرۇپ، ئىككى پۇتنىڭ ئالقىنىغا چېپىپ بېرىش كېرەك.

5) 120گرام ئامۇت، 15گرام خام زەنجىۋىل، 15گرام سۇڭپىياز ئېقى مۇۋاپىق مىقداردىكى سۇغا سېلىپ قاينىتىلىدۇ. ئاندىن سۇغا ئىككى دانە توخۇ تۇخۇمى چېقىپ سېلىنىدۇ. بۇ دورىنى قىزىق پېتى ئىستېمال قىلىپ بولۇپ تەرلىنىش لازىم.